WIERZ? W BOGA OJCA
Dokumenty Ko?cio?a - Cz??? pierwsza (26-1065) WYZNANIE WIARY
 

Rozdzia? pierwszy

WIERZ? W BOGA OJCA

198 Nasze wyznanie wiary zaczyna si? od Boga, poniewa? Bóg jest "pierwszy i ostatni" (Iz 44, 6); jest Pocz?tkiem i Ko?cem wszystkiego. Credo zaczyna si? od Boga Ojca, poniewa? Ojciec jest pierwsz? Osob? Bosk? Trójcy ?wi?tej; nasz Symbol zaczyna si? od wyznania stworzenia nieba i ziemi, poniewa? stworzenie jest pocz?tkiem i podstaw? wszystkich dzie? Bo?ych.

Artyku? pierwszy

"WIERZ? W BOGA OJCA WSZECHMOG?CEGO, STWORZYCIELA NIEBA I ZIEMI"

 

Paragraf pierwszy

 

WIERZ? W BOGA

 

199 "Wierz? w Boga": to pierwsze stwierdzenie wyznania wiary jest tak?e najbardziej podstawowe. Ca?y Symbol wiary mówi o Bogu, a je?li mówi równie? o cz?owieku i o ?wiecie, to czyni to w odniesieniu do Boga. Wszystkie artyku?y Credo zale?? od pierwszego, tak jak wszystkie przykazania s? rozwini?ciem 2083 pierwszego. Pozosta?e artyku?y pozwalaj? lepiej pozna? Boga, tak jak On stopniowo objawia? si? ludziom. "Wierni sk?adaj? przede wszystkim wyznanie wiary w Boga"1Katechizm Rzymski,1, 2, 2..

I. "Wierz? w jednego Boga"

 

200 Tymi s?owami zaczyna si? Symbol Nicejsko-Konstantynopolita?ski. Wyznanie 2085 jedyno?ci Boga, które zakorzenia si? w Objawieniu Bo?ym Starego Przymierza, jest nieod??czne od wyznania istnienia Boga i jest, podobnie jak ono, podstawowe. Bóg jest Jedyny; jest tylko jeden Bóg. "Wiara chrze?cija?ska wyznaje, ?e jest jeden Bóg co do natury, substancji i istoty"2Katechizm Rzymski, 1, 2, 2..

201 Bóg objawi? si? Izraelowi, swemu narodowi wybranemu, jako Jedyny: "S?uchaj, Izraelu, Pan jest naszym Bogiem - Panem jedynym. B?dziesz mi?owa? 2083 Pana, Boga twojego, z ca?ego swego serca, z ca?ej duszy swojej, ze wszystkich swych si?" (Pwt 6, 4-5). Przez proroków Bóg wzywa Izrael i wszystkie narody, by zwróci?y si? do Niego, Jedynego: "Nawró?cie si? do Mnie, by si? zbawi?, wszystkie kra?ce ?wiata, bo Ja jestem Bogiem, i nikt inny!... Tak, przede Mn? zegnie si? wszelkie kolano, wszelki j?zyk na Mnie przysi?ga? b?dzie, mówi?c: ?Jedynie u Pana jest sprawiedliwo?? i moc?" (Iz 45, 22-24)3Por. Flp 2, 10-11..

202 Sam Jezus potwierdza, ?e Bóg jest "jedynym Panem" i ?e nale?y Go mi?owa? "ca?ym swoim sercem, ca?? swoj? dusz?, ca?ym swoim umys?em i ca?? swoj? moc?"4Por. Mk 12, 29-30.. Równocze?nie Jezus daje do zrozumienia, ?e On sam jest 446 "Panem"5Por. Mk 12, 35-37.. Wyznanie, ?e Jezus jest Panem, jest w?a?ciwo?ci? wiary chrze?cija?skiej. Nie sprzeciwia si? ono wierze w Boga Jedynego. Wiara w Ducha 152 ?wi?tego, "który jest Panem i O?ywicielem", nie wprowadza ?adnego podzia?u w jedynym Bogu:

 

Ca?? moc? wierzymy i bez zastrze?enia wyznajemy, ?e jeden tylko jest prawdziwy Bóg, wieczny, niesko?czony, niezmienny, niepoj?ty, wszechmocny i niewymowny, 42 Ojciec i Syn, i Duch ?wi?ty: trzy Osoby, ale jedna istota, jedna substancja, czyli natura, ca?kowicie prosta6Sobór Latera?ski IV (1215): DS 800..

 

II. Bóg objawia swoje imi?

 

203 Bóg objawi? si? Izraelowi, swemu ludowi, pozwalaj?c mu pozna? swoje imi?. Imi? wyra?a istot?, to?samo?? osoby i sens jej ?ycia. Bóg ma imi?; nie jest 2143 jak?? anonimow? si??. Ujawni? swoje imi? oznacza pozwoli?, by inni mogli nas pozna?, w jaki? sposób ujawni? siebie, staj?c si? dost?pnym, mo?liwym do g??bszego poznania i do bycia wzywanym po imieniu.204 Bóg objawia? si? swemu ludowi stopniowo i pod ró?nymi imionami, ale objawienie imienia Bo?ego dane Moj?eszowi w teofanii p?on?cego krzewu, na 63 pocz?tku Wyj?cia z Egiptu i Przymierza na Synaju, okaza?o si? objawieniem podstawowym dla Starego i Nowego Przymierza.

 

Bóg ?ywy

205 Bóg przywo?uje Moj?esza z krzewu, który p?on??, ale si? nie spala?. Bóg 2575 mówi do Moj?esza: "JESTEM Bogiem ojca twego, Bogiem Abrahama, Bogiem Izaaka i Bogiem Jakuba" (Wj 3, 6). Bóg jest Bogiem ojców; Tym, który wzywa? i prowadzi? patriarchów w ich w?drówkach. Jest Bogiem wiernym i wspó?czuj?cym, który pami?ta o nich i o swoich obietnicach; przychodzi, by wyzwoli? ich potomków z niewoli. Jest Bogiem, który ponad czasem i przestrzeni? mo?e 268 i chce to urzeczywistni? oraz pos?u?y si? swoj? wszechmoc? w spe?nieniu tego zamys?u.

"Ja Jestem, Który Jestem"

 

Moj?esz... rzek? Bogu: "Oto pójd? do Izraelitów i powiem im: Bóg ojców naszych pos?a? mnie do was. Lecz gdy oni mnie zapytaj?, jakie jest Jego imi?, to có? im mam powiedzie??" Odpowiedzia? Bóg Moj?eszowi: "JESTEM, KTÓRY JESTEM". I doda?: "Tak powiesz synom Izraela: JESTEM pos?a? mnie do was... To jest imi? moje na wieki i to jest moje zawo?anie na najdalsze pokolenia" (Wj 3, 13-15).

206 Objawiaj?c swoje tajemnicze imi? JAHWE (JHWH), "Ja Jestem Tym, Który Jest", "Ja Jestem Tym, Który Jestem" lub "Ja Jestem, Który Jestem", Bóg mówi, kim jest i jakim imieniem nale?y Go wzywa?. To imi? Bo?e jest tajemnicze, tak jak Bóg jest tajemnic?. Jest ono imieniem objawionym, a zarazem w pewnej mierze uchyleniem si? od ujawnienia imienia, i w?a?nie przez to 43 wyra?a ono najlepiej, kim jest Bóg, który niesko?czenie przekracza to wszystko, co mo?emy zrozumie? lub powiedzie? o Nim; jest On "Bogiem ukrytym" (Iz 45, 15). Jego imi? jest niewymowne7Por. Sdz 13, 18., a zarazem jest On Bogiem, który staje si? bliski ludziom.

207 Objawiaj?c swoje imi?, Bóg objawia równocze?nie swoj? wierno??, która nie ma ani pocz?tku, ani ko?ca, obejmuje zarówno przesz?o?? ("Jestem Bogiem ojca twego", Wj 3, 6), jak i przysz?o?? ("Ja b?d? z tob?", Wj 3,12). Bóg, który objawia swoje imi? jako "Ja Jestem", objawia si? jako Bóg, który jest zawsze przy swoim ludzie, aby go zbawi?.

208 Wobec przyci?gaj?cej i tajemniczej obecno?ci Boga cz?owiek odkrywa 724 swoj? ma?o??. Wobec p?on?cego krzewu Moj?esz zdejmuje sanda?y i zas?ania twarz8Por. Wj 3, 5-6. w obliczu ?wi?to?ci Bo?ej. Wobec chwa?y trzykro? ?wi?tego Boga Izajasz wo?a: "Biada mi! Jestem zgubiony! Wszak jestem m??em o nieczystych wargach" (Iz 6, 5). Wobec Boskich znaków, które wype?nia Jezus, Piotr mówi: 448 "Odejd? ode mnie, Panie, bo jestem cz?owiek grzeszny" (?k 5, 8). Poniewa? jednak Bóg jest ?wi?ty, mo?e przebaczy? cz?owiekowi, który uznaje przed Nim, ?e jest grzesznikiem: "Nie chc?, aby wybuchn?? p?omie? mego gniewu... 388 albowiem Bogiem jestem, nie cz?owiekiem; po?rodku ciebie jestem Ja - ?wi?ty" (Oz 11, 9). Podobnie powie Jan Aposto?: "Uspokoimy przed Nim nasze serce. A je?li nasze serce oskar?a nas, to przecie? Bóg jest wi?kszy od naszego serca i zna wszystko" (1 J 3, 19-20).

209 Przez szacunek dla ?wi?to?ci Boga naród izraelski nie wypowiada imienia Boga. W czasie czytania Pisma ?wi?tego imi? objawione jest zast?powane Boskim tytu?em "Pan" (Adonai, po grecku Kyrios). Ten tytu? b?dzie wyra?a? tak?e Bosko?? Jezusa: 446 "Jezus jest Panem".

 

"Bóg mi?osierny i lito?ciwy"

 

210 Po grzechu Izraela, który odwróci? si? od Boga, by czci? z?otego cielca9Por. Wj 32. Bóg wys?uchuje wstawiennictwa Moj?esza i zgadza si? i?? po?ród niewiernego 2116, 2577 ludu, okazuj?c w ten sposób swoj? mi?o??10Por. Wj 33, 12-17.. Gdy Moj?esz prosi, by móg? zobaczy? Jego chwa??, Bóg odpowiada: "Ja uka?? ci mój majestat i og?osz? przed tob? imi? Pana (JHWH)" (Wj 33, 18-19). Pan przechodzi przed Moj?eszem i mówi: "Jahwe, Jahwe (JHWH, JHWH), Bóg mi?osierny i lito?ciwy, cierpliwy, bogaty w ?ask? i wierno??" (Wj 34, 5-6). Moj?esz wyznaje wówczas, ?e Pan jest Bogiem, który przebacza11Por. Wj 34, 9..

211 Imi? Bo?e "Ja Jestem" lub "On Jest" wyra?a wierno?? Boga, który mimo niewierno?ci ludzkiego grzechu i kary, na jak? cz?owiek zas?uguje, zachowuje "sw? ?ask? w tysi?czne pokolenie" (Wj 34, 7). Bóg objawia, ?e jest "bogaty w mi?osierdzie" (Ef 2, 4), a? do dania swojego jedynego Syna. Jezus, 604 oddaj?c swoje ?ycie, by wyzwoli? nas z grzechu, objawi, ?e On sam nosi imi? Bo?e: "Gdy wywy?szycie Syna Cz?owieczego, wtedy poznacie, ?e JA JESTEM" (J 8, 28).

 

Tylko Bóg JEST

 

212 W ci?gu wieków wiara Izraela mog?a rozwin?? i pog??bi? bogactwa zawarte w objawieniu imienia Bo?ego. Bóg jest jedyny; poza Nim nie ma innych bogów12Por. Iz 44, 6.. On przekracza ?wiat i histori?. To On uczyni? niebo i ziemi?: 42 "Przemin? one, Ty za? pozostaniesz. I ca?e one jak szata si? zestarzej?... Ty za? jeste? zawsze ten sam i lata Twoje nie maj? ko?ca" (Ps 102, 27-28). W Nim 469, 2086 "nie ma przemiany ani cienia zmienno?ci" (Jk 1, 17). On jest "Tym, Który Jest", bez pocz?tku i bez ko?ca, i w ten sposób pozostaje zawsze wierny sobie i swoim obietnicom.

213 Objawienie niewypowiedzianego imienia "Ja Jestem Tym, Który Jestem" zawiera wi?c prawd?, ?e tylko Bóg JEST. W tym sensie rozumiano imi? Bo?e w t?umaczeniu Septuaginty, a nast?pnie w Tradycji Ko?cio?a: Bóg jest pe?ni? 42 Bytu i wszelkiej doskona?o?ci, bez pocz?tku i bez ko?ca. Podczas gdy wszystkie stworzenia otrzyma?y od Niego to wszystko, czym s? i co posiadaj?, On sam jest swoim bytem i z siebie samego jest tym wszystkim, czym jest.

 

III. Bóg, "Ten, Który Jest", jest Prawd? i Mi?o?ci?

 

214 Bóg, "Ten, Który Jest", objawi? si? Izraelowi jako Ten, który jest "bogaty w ?ask? i wierno??" (Wj 34, 6). Te dwa poj?cia wyra?aj? w sposób zwarty bogactwo imienia Bo?ego. We wszystkich swych dzie?ach Bóg pokazuje swoj? l062 ?yczliwo??, dobro?, ?ask?, mi?o??, ale tak?e swoj? wiarygodno??, sta?o??, wierno??, prawd?. "B?d? dzi?kowa? Twemu imieniu za ?ask? Twoj? i wierno??" (Ps 138, 2)13Por. Ps 85, 11.. Bóg jest Prawd?, poniewa? "jest ?wiat?o?ci?, a nie ma w Nim ?adnej ciemno?ci" (1 J 1, 5); On jest "mi?o?ci?", jak uczy ?w. Jan Aposto? (1 J 4, 8).

Bóg jest Prawd?

 

215 "Podstaw? Twego s?owa jest prawda, i wieczny jest ka?dy Twój sprawiedliwy 2465 wyrok" (Ps 119,160). "O Panie mój, Bo?e, Ty? Bogiem, Twoje s?owa s? prawd?" (2 Sm 7, 28); dlatego zawsze spe?niaj? si? Bo?e obietnice14Por. Pwt 7, 9.. Bóg jest 1063, 156 sam? Prawd?, Jego s?owa nie mog? myli?. W?a?nie dlatego we wszystkim z pe?nym zaufaniem mo?na powierzy? si? prawdzie i wierno?ci Jego s?owa. Pocz?tkiem grzechu i upadku cz?owieka by?o k?amstwo kusiciela, który 397 doprowadzi? do zw?tpienia w s?owo Boga, w Jego ?yczliwo?? i wierno??.216 Prawda Boga jest Jego m?dro?ci?, która kieruje ca?ym porz?dkiem 295 stworzenia i rz?dzenia ?wiatem15Por. Mdr 13, 1-9.. Tylko Bóg, który stworzy? niebo i ziemi?16Por. Ps 115, 15., 32 mo?e sam da? prawdziwe poznanie ka?dej rzeczy stworzonej w jej relacji do Niego17Por. Mdr 7, 17-21..

217 Bóg jest prawdziwy tak?e wtedy, gdy si? objawia: nauka, która pochodzi 851 od Boga, jest nauk? prawdy18Por. Ml 2, 6.. Po?le On swojego Syna, "aby da? ?wiadectwo prawdzie" (J 18, 37). "Wiemy... ?e Syn Bo?y przyszed? i obdarzy? nas zdolno?ci? 2466 rozumu, aby?my poznawali Prawdziwego" (1 J 5, 20)19Por. J 17, 3..

 

Bóg jest Mi?o?ci?

 

218 W ci?gu swej historii Izrael móg? odkry?, ?e Bóg mia? tylko jeden powód, aby mu si? objawi? i wybra? go spo?ród wszystkich ludów, by by? Jego ludem; tym powodem by?a Jego darmo dana mi?o??20Por. Pwt 4, 37; 7, 8; 10, 15.. Dzi?ki prorokom zrozumia? te? 295 Izrael, ?e Bóg z mi?o?ci nie przesta? go zbawia?21Por. Iz 43, 1-7. oraz przebacza? mu jego niewierno?ci i grzechów22Por. Oz 2..

219 Mi?o?? Boga do Izraela jest porównana do mi?o?ci ojca do syna23Por. Oz 11, 1.. Ta Bo?a mi?o?? jest mocniejsza ni? mi?o?? matki do dzieci24Por. Iz 49, 14-15.. Bóg mi?uje swój lud 239 bardziej ni? oblubieniec swoj? oblubienic?25Por. Iz 62, 4-5.; mi?o?? ta b?dzie zwyci??a? nawet 796 najwi?ksze niewierno?ci26Por. Ez 16; Oz 11., a? do udzielenia najcenniejszego daru: "Tak bowiem 458 Bóg umi?owa? ?wiat, ?e Syna swego Jednorodzonego da?" (J 3, 16).

220 Mi?o?? Bo?a jest "wieczysta" (Iz 54, 8): "Bo góry mog? ust?pi? i pagórki si? zachwia?, ale mi?o?? moja nie odst?pi od ciebie" (Iz 54, 10). "Ukocha?em ci? odwieczn? mi?o?ci?, dlatego te? zachowa?em dla ciebie ?askawo??" (Jr 31, 3).

221 ?wi?ty Jan pójdzie jeszcze dalej, gdy za?wiadczy: "Bóg jest mi?o?ci?" (1 J 4, 8. 16): mi?o?? jest sam? istot? Boga. Posy?aj?c w pe?ni czasów swojego 733 jedynego Syna i Ducha mi?o?ci, Bóg objawia swoj? najbardziej wewn?trzn? 851 tajemnic?27Por. 1 Kor 2, 7-16; Ef 3, 9-12.: jest wieczn? wymian? mi?o?ci - Ojcem, Synem i Duchem ?wi?tym, a nas przeznaczy? do udzia?u w tej wymianie. 257

 

IV. Konsekwencje wiary w Jedynego Boga

 

222 Wiara w Boga, Jedynego, i mi?owanie Go ca?? swoj? istot? ma ogromne konsekwencje dla ca?ego naszego ?ycia:

223 Poznawa? wielko?? i majestat Boga: "Wielki jest Bóg, cho? nieznany" 400 (Hi 36, 26). Dlatego "na pierwszym miejscu trzeba s?u?y? Bogu"28?w. Joanna d'Arc, Powiedzenie..

224 ?y? w dzi?kczynieniu: je?li Bóg jest Jedyny, to wszystko, czym jeste?my i co posiadamy, pochodzi od Niego: "Có? masz, czego by? nie otrzyma??" 2637 (1 Kor 4, 7). "Có? oddam Panu za wszystko, co mi wy?wiadczy??" (Ps 116,12).

225 Poznawa? jedno?? i prawdziw? godno?? wszystkich ludzi: wszyscy oni 356, 360 zostali uczynieni "na obraz i podobie?stwo Bo?e" (Rdz 1, 26). 1700, 1934

226 Dobrze u?ytkowa? rzeczy stworzone: wiara w Jedynego Boga pozwala 339, 2402, nam na u?ywanie wszystkiego, co Nim nie jest, w takiej mierze, w jakiej 2415 zbli?a nas do Niego, a tak?e na odrywanie si? od wszystkiego w takiej mierze, w jakiej nas od Niego oddala29Por. Mt 5, 29-30; 16, 24; 19, 23-24.:

 

Mój Panie i Bo?e, zabierz mi wszystko, co oddala mnie od Ciebie. Mój Panie i Bo?e, daj mi to wszystko, co zbli?a mnie do Ciebie. Mój Panie i Bo?e, oderwij mnie ode mnie samego i oddaj mnie ca?kowicie Tobie30?w. Miko?aj z Flüe, Modlitwa..

 

227 Okazywa? Bogu zaufanie we wszystkich okoliczno?ciach, a nawet 319, 2090 w przeciwno?ciach. Wyra?a to wspaniale modlitwa ?w. Teresy od Jezusa:

Niech nic ci? nie niepokoi, / niech nic ci? nie przera?a.

Wszystko mija, / Bóg si? nie zmienia.2830, 1723 Cierpliwo?? osi?ga wszystko. / Temu, kto ma Boga,

Nie brakuje niczego. / Bóg sam wystarcza31?w. Teresa od Jezusa, Poezje, 30..

 

W skrócie

 

228 "S?uchaj, Izraelu, Pan jest naszym Bogiem - Panem jedynym..." (Pwt 6, 4; Mk 12, 29). " Trzeba koniecznie, aby Byt najwy?szy by? jedyny, to znaczy nie maj?cy sobie równego... Gdyby Bóg nie by? jedyny, nie by?by Bogiem"
32Tertulian, Adversus Marcionem, 1, 3..

229 Wiara w Boga prowadzi nas do zwrócenia si? do Niego samego jako naszego pierwszego pocz?tku i ostatecznego celu oraz do nieprzedk?adania niczego ponad Boga i do niezast?powania Go niczym.

 

230 Bóg, objawiaj?c si?, pozostaje niewyra?aln? Tajemnic?: "Gdyby? Go zrozumia?, nie by?by Bogiem"
33?w. Augustyn, Sermones, 52, 6,16: PL 38, 360..

231 Bóg naszej wiary objawi? si? jako Ten, który Jest; pozwoli? si? pozna? jako "bogaty w ?ask? i wierno??" ( Wj 34, 6). Sam Jego Byt jest Prawd? i Mi?o?ci?.

 

 

Paragraf drugi

 

OJCIEC

 

I. W imi? Ojca i Syna, i Ducha ?wi?tego

232 Chrze?cijanie s? chrzczeni "w imi? Ojca i Syna, i Ducha ?wi?tego" (Mt 28, 19). Najpierw odpowiadaj? "Wierz?" na trzykrotne pytanie, które 189, 1223 wymaga od nich wyznania wiary w Ojca, Syna i Ducha ?wi?tego. Fides omnium christianorum in Trinitate consistit - "Wiara wszystkich chrze?cijan opiera si? na Trójcy ?wi?tej"34?w. Cezary z Arles, Expositio symboli (sermo 9): CCL 103, 48..

233 Chrze?cijanie s? chrzczeni "w imi?" - a nie "w imiona" - Ojca i Syna, i Ducha ?wi?tego35Wyznanie wiary papie?a Wigiliusza z 552 r.: DS 415., poniewa? jest tylko jeden Bóg, Ojciec wszechmog?cy, i Jego jedyny Syn, i Duch ?wi?ty: Trójca ?wi?ta.

234 Tajemnica Trójcy ?wi?tej stanowi centrum wiary i ?ycia chrze?cija?skiego. Jest tajemnic? Boga w sobie samym, a wi?c ?ród?em wszystkich innych tajemnic 2157wiary oraz ?wiat?em, które je o?wieca. Tajemnica ta jest najbardziej podstawowym i istotnym nauczaniem w "hierarchii prawd wiary"36Kongregacja do Spraw Duchowie?stwa, Ogólne dyrektorium katechetyczne, 43.. "Ca?a historia zbawienia nie jest niczym innym, jak histori? drogi i ?rodków, przez które 90 prawdziwy i jedyny Bóg, Ojciec, Syn i Duch ?wi?ty, objawia si?, pojednuje i jednoczy ze sob? ludzi, którzy odwracaj? si? od grzechu"37Kongregacja do Spraw Duchowie?stwa, Ogólne dyrektorium katechetyczne, 47.. 1449

235 W niniejszym paragrafie zostanie krótko wy?o?one, w jaki sposób zosta?a objawiona tajemnica Trójcy ?wi?tej (II), jak Ko?ció? sformu?owa? nauk? wiary o tej tajemnicy (III), i w ko?cu, jak przez Boskie pos?ania Syna i Ducha ?wi?tego Bóg Ojciec spe?nia "zamys? ?yczliwo?ci" stworzenia, odkupienia i u?wi?cenia (IV).

236 Ojcowie Ko?cio?a rozró?niaj? Teologi? (Theologia) i Ekonomi? (Oikonomia), okre?laj?c pierwszym poj?ciem tajemnic? wewn?trznego ?ycia Boga-Trójcy, a drugim 1066 wszystkie dzie?a Bo?e, przez które On si? objawia i udziela swego ?ycia. Przez Ekonomi? objawi?a si? nam Teologia; i na odwrót, Teologia wyja?nia ca?? Ekonomi?. Dzie?a Boga 259 objawiaj?, kim On jest w sobie samym; i na odwrót - tajemnica Jego wewn?trznego Bytu o?wieca rozumienie wszystkich Jego dzie?. Analogicznie jest równie? mi?dzy osobami ludzkimi. Osoba ukazuje si? w swoim dzia?aniu, a im lepiej znamy osob?, tym lepiej rozumiemy jej dzia?anie.

237 Trójca jest tajemnic? wiary w sensie ?cis?ym, jedn? z "ukrytych tajemnic 50 Boga, które nie mog? by? poznane, je?li nie s? objawione przez Boga"38 Sobór Watyka?ski I: DS 3015.. Oczywi?cie, Bóg zostawi? ?lady swego trynitarnego bytu w swoim dziele stworzenia i w swoim Objawieniu w Starym Testamencie. Wewn?trzno?? Jego Bytu jako Trójcy ?wi?tej stanowi tajemnic? niedost?pn? dla samego rozumu, a nawet dla wiary Izraela przed wcieleniem Syna Bo?ego i pos?aniem Ducha ?wi?tego.

II. Objawienie Boga jako Trójcy

Ojciec objawiony przez Syna

238 Wzywanie Boga jako "Ojca" jest znane w wielu religiach. Bóstwo cz?sto jest uwa?ane za "ojca bogów i ludzi". W Izraelu Bóg jest nazywany Ojcem, dlatego ?e jest Stwórc? ?wiata39Por. Pwt 32, 6; Ml 2, 10.. Bóg jest Ojcem jeszcze bardziej z racji Przymierza i daru Prawa danego Izraelowi, Jego "synowi pierworodnemu" (Wj 4, 22). Jest tak?e nazywany Ojcem króla Izraela40Por. 2 Sm 7,14.. W sposób zupe?nie szczególny 2443 jest "Ojcem ubogich", sierot i wdów, którzy s? obj?ci Jego mi?uj?c? opiek?41Por. Ps 68, 6..

239 Okre?laj?c Boga imieniem "Ojciec", j?zyk wiary wskazuje przede wszystkim na dwa aspekty: ?e Bóg jest pierwszym pocz?tkiem wszystkiego i transcendentnym autorytetem oraz ?e równocze?nie jest dobroci? i mi?uj?c? trosk? obejmuj?c? wszystkie swoje dzieci. Ta ojcowska tkliwo?? Boga mo?e by? wyra?ona w obrazie macierzy?stwa42Por. Iz 66, 13; Ps 131, 2., który jeszcze bardziej uwydatnia immanencj? Boga, czyli blisko?? mi?dzy Bogiem i stworzeniem. J?zyk wiary czerpie wi?c z ludzkiego do?wiadczenia rodziców, którzy w pewien sposób s? dla cz?owieka pierwszymi przedstawicielami Boga. Jednak do?wiadczenie to mówi tak?e, ?e rodzice ziemscy s? omylni i ?e mog? zdeformowa? oblicze ojcostwa i macierzy?stwa. 370, 2779 Nale?y wi?c przypomnie?, ?e Bóg przekracza ludzkie rozró?nienie p?ci. Nie jest ani m??czyzn?, ani kobiet?, jest Bogiem. Przekracza tak?e ludzkie ojcostwo i macierzy?stwo43Por. Ps 27, 10., chocia? jest ich pocz?tkiem i miar?44Por. Ef 3, 14; Iz 49, 15.: nikt nie jest ojcem tak jak Bóg.

240 Jezus objawi?, ?e Bóg jest "Ojcem" w niezwyk?ym sensie; jest Nim nie 2780 tylko jako Stwórca; jest On wiecznie Ojcem w relacji do swojego jedynego Syna, który wzajemnie jest Synem tylko w relacji do swego Ojca: "Nikt nie zna 441-445 Syna, tylko Ojciec, ani Ojca nikt nie zna, tylko Syn i ten, komu Syn zechce objawi?" (Mt 11, 27).

241 Dlatego w?a?nie Aposto?owie wyznaj? Jezusa jako S?owo, które na pocz?tku by?o u Boga i jest Bogiem45Por. J 1,1., jako "obraz Boga niewidzialnego" (Kol 1,15), jako "odblask Jego chwa?y i odbicie Jego istoty" (Hbr 1, 3).

242 W ?lad za nimi, zgodnie z Tradycj? apostolsk?, Ko?ció? wyzna? w 325 r. 465 na pierwszym soborze powszechnym w Nicei, ?e Syn jest "wspó?istotny" Ojcu, czyli ?e jest z Nim jednym Bogiem. Drugi sobór powszechny zgromadzony w Konstantynopolu w 381 r. zachowa? to wyra?enie w swoim sformu?owaniu Credo nicejskiego i wyzna?, ?e wierzy w "Syna Bo?ego Jednorodzonego, który z Ojca jest zrodzony przed wszystkimi wiekami, Bóg z Boga, ?wiat?o?? ze ?wiat?o?ci, Bóg prawdziwy z Boga prawdziwego, zrodzony, a nie stworzony, wspó?istotny Ojcu"46DS 150..

Ojciec i Syn objawieni przez Ducha

243 Przed swoj? Pasch? Jezus zapowiada zes?anie "innego Parakleta" (Rzecznika), Ducha ?wi?tego. Duch, który dzia?a pocz?wszy od stworzenia47Por. Rdz 1, 2., a niegdy? 683 "mówi? przez proroków"48Symbol Nicejsko-Konstantynopolita?ski., b?dzie teraz z uczniami i b?dzie w nich49Por. J 14, 17., aby 2780 ich nauczy? wszystkiego50Por. J 14, 26. i prowadzi? "do ca?ej prawdy" (J 16, 13). W ten sposób Duch ?wi?ty jest objawiony jako odr?bna Osoba Boska w relacji do 687 Jezusa i do Ojca.

244 Wieczny pocz?tek Ducha objawia si? w Jego ziemskim pos?aniu. Duch ?wi?ty zostaje pos?any do Aposto?ów i do Ko?cio?a, zarówno przez Ojca w imieniu Syna, jak i osobi?cie przez Syna po Jego powrocie do Ojca51Por. J 14, 26; 15, 26;16, 14.. Pos?anie Osoby Ducha po uwielbieniu Jezusa52Por. J 7, 39. objawia w pe?ni tajemnic? Trójcy ?wi?tej. 732

245 Wiara apostolska dotycz?ca Ducha ?wi?tego zosta?a wyznana przez drugi sobór powszechny w Konstantynopolu w 381 r.: "Wierzymy w Ducha ?wi?tego, 152 Pana i O?ywiciela, który od Ojca pochodzi"53DS 150.. Ko?ció? uznaje w ten sposób Ojca za "?ród?o i pocz?tek ca?ej Bosko?ci"54Synod Toleda?ski VI (638): DS 490.. Wieczny pocz?tek Ducha ?wi?tego nie jest jednak bez zwi?zku z pocz?tkiem Syna: "Duch ?wi?ty, który jest Trzeci? Osob? Trójcy, jest Bogiem, jednym i równym Ojcu i Synowi, z tej samej substancji i z tej samej natury... Nie mówi si?, ?e jest tylko Duchem Ojca, ale Duchem Ojca i Syna"55Synod Toleda?ski XI (675): DS 527.. Credo Nicejsko-Konstantynopolita?skie Ko?cio?a 685 wyznaje: "Z Ojcem i Synem wspólnie odbiera uwielbienie i chwa??"56DS 150..

246 Credo tradycji ?aci?skiej wyznaje, ?e Duch ?wi?ty "pochodzi od Ojca i Syna (Filioque)". Sobór Florencki w 1439 r. precyzuje: "Duch ?wi?ty... swoj? istot? i swój samoistny byt ma równocze?nie od Ojca i od Syna i wiecznie pochodzi od Ojca, jak i od Syna jako od jednego Pocz?tku i jednego Tchnienia... A poniewa? wszystko to, co jest Ojca, oprócz bycia Ojcem, Ojciec sam da? swemu jedynemu Synowi, rodz?c Go, dlatego Syn ma tak?e odwiecznie od Ojca to, ?e Duch ?wi?ty pochodzi od Niego w sposób wieczny jak od Ojca"57Sobór Florencki: DS 1300-1301..

247 Formu?a Filioque nie wyst?puje w Symbolu wyznanym w 381 r. w Konstantynopolu. Id?c jednak za staro?ytn? tradycj? ?aci?sk? i aleksandryjsk?, ?w. Leon Wielki, papie?, wyzna? j? dogmatycznie ju? w 447 r.58Por. ?w. Leon Wielki, list Quam laudabiliter: DS 284., zanim jeszcze Rzym uzna? i przyj?? w 451 r. na soborze w Chalcedonie Symbol z 381 r. U?ycie tej formu?y w Credo powoli przyjmowa?o si? w liturgii ?aci?skiej (mi?dzy VIII a XI wiekiem). Wprowadzenie Filioque do Symbolu Nicejsko-Konstantynopolita?skiego przez liturgi? ?aci?sk? stanowi jednak jeszcze dzisiaj punkt rozbie?no?ci z Ko?cio?ami prawos?awnymi.

248 Tradycja wschodnia wyra?a przede wszystkim, ?e Ojciec w relacji do Ducha jest pierwszym pocz?tkiem. Wyznaj?c Ducha jako "pochodz?cego od Ojca" (J 15, 26), stwierdza ona, ?e Duch pochodzi od Ojca przez Syna59Por. Sobór Watyka?ski II, dekret Ad gentes, 2.. Tradycja zachodnia wyra?a przede wszystkim wspó?istotn? komuni? mi?dzy Ojcem i Synem, mówi?c, ?e Duch ?wi?ty pochodzi od Ojca i Syna (Filioque). Mówi to "w sposób dozwolony i racjonalny"60Sobór Florencki (1439): DS 1302., poniewa? wieczny porz?dek Osób Boskich w Ich wspó?istotnej komunii zak?ada, ?e Ojciec jest pierwszym pocz?tkiem Ducha ?wi?tego jako "zasada bez zasady"61Sobór Florencki (1442): DS 1331., ale tak?e ?e jako Ojciec jedynego Syna jest wraz z Nim "jedyn? zasad?, od której pochodzi Duch ?wi?ty"62Sobór Lyo?ski II (1274): DS 850.. Ta uprawniona komplementarno??, je?li nie jest zbyt schematyczna, nie narusza to?samo?ci wiary w rzeczywisto?? samej wyznawanej tajemnicy.

III. Trójca ?wi?ta w nauce wiary

Formowanie si? dogmatu trynitarnego

249 Objawiona prawda Trójcy ?wi?tej znajduje si? od pocz?tku u ?róde? ?ywej 683 wiary Ko?cio?a, przede wszystkim za po?rednictwem chrztu: Znajduje ona swój 189 wyraz w chrzcielnej regule wiary, sformu?owanej w przepowiadaniu, katechezie i modlitwie Ko?cio?a. Takie sformu?owania znajduj? si? ju? w pismach apostolskich, jak ?wiadczy o tym pozdrowienie przyj?te w liturgii eucharystycznej: "?aska Pana Jezusa Chrystusa, mi?o?? Boga i dar jedno?ci w Duchu ?wi?tym niech b?d? z wami wszystkimi" (2 Kor 13, 13)63Por. 1 Kor 12, 4-6; Ef 4, 4-6..

250 W ci?gu pierwszych wieków Ko?ció? stara? si? wyra?niej sformu?owa? 94 swoj? wiar? trynitarn?, zarówno w celu pog??bienia w?asnego rozumienia wiary, jak równie? w celu obrony jej przed b??dami, które j? zniekszta?ca?y. By?o to dzie?em pierwszych soborów, wspomaganych przez refleksj? teologiczn? Ojców Ko?cio?a i podtrzymywanych zmys?em wiary ludu chrze?cija?skiego.

251 Dla sformu?owania dogmatu Trójcy ?wi?tej Ko?ció? musia? rozwin?? w?asn? terminologi? za pomoc? poj?? filozoficznych: "substancja", "osoba" lub "hipostaza", "relacja" itd. Czyni?c to, nie podporz?dkowa? wiary m?dro?ci ludzkiej, ale nada? nowy, niezwyk?y sens tym poj?ciom, przeznaczonym odt?d tak?e do oznaczania niewypowiedzianej 170 tajemnicy, która "niesko?czenie przekracza to, co my po ludzku mo?emy poj??"64Pawe? VI, Wyznanie wiary Ludu Bo?ego, 2..

252 Ko?ció? pos?uguje si? poj?ciem "substancja" (oddawanym niekiedy tak?e przez "istota" lub "natura"), by okre?li? Boski Byt w jego jedno?ci, poj?ciem "osoba" lub "hipostaza", by okre?li? Ojca, Syna i Ducha ?wi?tego w tym, czym rzeczywi?cie ró?ni? si? mi?dzy sob?, a poj?ciem "relacja", by okre?li? fakt, ?e rozró?nienie Osób Boskich opiera si? na Ich wzajemnym odniesieniu do siebie.

Dogmat Trójcy ?wi?tej

253 Trójca jest jedno?ci?. Nie wyznajemy trzech bogów, ale jednego Boga w trzech Osobach: "Trójc? wspó?istotn?"65Synod Toleda?ski XI (675):. Osoby Boskie nie dziel? mi?dzy 2789 siebie jedynej Bosko?ci, ale ka?da z nich jest ca?ym Bogiem: "Ojciec jest tym samym, co Syn, Syn tym samym, co Ojciec, Duch ?wi?ty tym samym, co Ojciec 590 i Syn, to znaczy jednym Bogiem co do natury"66DS 530.Sobór Konstantynopolita?ski II (553): DS 421. "Ka?da z trzech Osób jest t? rzeczywisto?ci?, to znaczy substancj?, istot? lub natur? Bo??"67Synod Toleda?ski XI (675):.

254 Osoby Boskie rzeczywi?cie ró?ni? si? mi?dzy sob?. "Bóg jest jedyny, ale nie jakby samotny" (quasi solitarius)68Fides Damasi: DS 71.. "Ojciec", "Syn", "Duch ?wi?ty" nie s? 468, 689 tylko imionami oznaczaj?cymi sposoby istnienia Boskiego Bytu, poniewa? te Osoby rzeczywi?cie ró?ni? si? mi?dzy sob?: "Ojciec nie jest tym samym, kim jest Syn, Syn tym samym, kim Ojciec, ani Duch ?wi?ty tym samym, kim Ojciec czy Syn"69DS 530. Sobór Latera?ski IV (1215): DS 804.. Ró?ni? si? mi?dzy sob? relacjami pochodzenia: "Ojciec jest Tym, który rodzi; Syn Tym, który jest rodzony; Duch ?wi?ty Tym, który pochodzi"70Sobór Latera?ski IV (1215): DS 804.. Jedno?? Boska jest trynitarna.

255 Osoby Boskie pozostaj? we wzajemnych relacjach. Rzeczywiste rozró?nienie Osób Boskich - poniewa? nie dzieli jedno?ci Bo?ej - polega jedynie na relacjach, w jakich pozostaje jedna z nich w stosunku do innych: "W relacyjnych 240 imionach Osób Boskich Ojciec jest odniesiony do Syna, Syn do Ojca, Duch ?wi?ty do Ojca i Syna; gdy mówimy o tych trzech Osobach, rozwa?aj?c relacje, wierzymy jednak w jedn? natur?, czyli substancj?"71Synod Toleda?ski XI (675): DS 528.. Rzeczywi?cie, "wszystko jest (w Nich) jednym, gdzie nie zachodzi przeciwstawno?? relacji"72Sobór Florencki (1442): DS 1330.. Z powodu tej jedno?ci Ojciec jest ca?y w Synu, ca?y w Duchu ?wi?tym; Syn jest ca?y w Ojcu, ca?y w Duchu ?wi?tym; Duch ?wi?ty jest ca?y w Ojcu, ca?y w Synu"73Sobór Florencki (1442): DS 1331..

256 ?wi?ty Grzegorz z Nazjanzu, nazywany równie? "Teologiem", przekazuje 236, 684 katechumenom w Konstantynopolu nast?puj?ce streszczenie wiary trynitarnej: 84

 

Przede wszystkim strze?cie tego cennego depozytu, dla którego ?yj? i walcz?, z którym pragn? umrze?, który pozwala mi znosi? wszelkie cierpienia i gardzi? wszystkimi przyjemno?ciami. Mam na my?li wyznanie wiary w Ojca i Syna, i Ducha ?wi?tego. Dzisiaj powierzam je wam. Przez to wyznanie za chwil? zanurz? was w wodzie i was z niej podnios?. Daj? je wam po to, by towarzyszy?o i patronowa?o wam przez ca?e ?ycie. Daj? wam jedno Bóstwo i Pot?g?, Jednego istniej?cego w Trzech i zawieraj?cego Trzech na ró?ny sposób. Bóstwo bez ró?nicy substancji czy natury, stopnia wy?szego, który podnosi, ani stopnia ni?szego, który poni?a... Niesko?czona wspó?naturalno?? Trzech niesko?czonych. Ca?y Bóg w ka?dym z osobna... Bóg Trójjedyny ujmowany jako ca?o??... Nie zacz??em jeszcze my?le? o Jedno?ci, a ju? Trójca ogarnia mnie swoim blaskiem. Nie zacz??em jeszcze my?le? o Trójcy, a ju? obejmuje mnie Jedno??...74?w. Grzegorz z Nazjanzu, Orationes, 40, 41: PG 36, 417

 

IV. Dzie?a Bo?e i pos?ania trynitarne

257 O lux, beata Trinitas et principalis Unitas! - "O ?wiat?o?ci, Trójco ?wi?ta, 221 pierwotna Jedno?ci!"75Liturgia Godzin, hymn O lux, beata Trinitas. Bóg jest wiecznym szcz??ciem, nie?miertelnym ?yciem, ?wiat?em nie znaj?cym zachodu. Bóg jest Mi?o?ci?: Ojciec, Syn i Duch ?wi?ty. Bóg chce w sposób wolny udziela? chwa?y swego szcz??liwego ?ycia. Taki jest 758 Jego "zamys? ?yczliwo?ci"76Por. Ef 1, 9., który powzi?? przed stworzeniem ?wiata w swoim umi?owanym Synu, przeznaczaj?c "nas dla siebie jako przybranych synów przez Jezusa Chrystusa" (Ef 1, 4-5), aby?my stali si? "na wzór obrazu Jego Syna" (Rz 8, 29), dzi?ki duchowi "przybrania za synów" (Rz 8, 15). Zamys? ten jest "?ask?, która nam dana zosta?a... przed wiecznymi czasami" (2 Tm 1, 9), maj?c? swoje ?ród?o w mi?o?ci trynitarnej. Rozwija si? on w dziele stworzenia, w ca?ej 292 historii zbawienia po upadku cz?owieka, w pos?aniu Syna i Ducha ?wi?tego, 850 a przed?u?eniem tego pos?ania jest pos?anie Ko?cio?a77Por. Sobór Watyka?ski II, dekret Ad gentes, 2-9..

258 Ca?a ekonomia Bo?a jest wspólnym dzie?em trzech Osób Bo?ych. Podobnie bowiem, jak Trójca ma jedn? i t? sam? natur?, tak ma równie? jedno i to 686 samo dzia?anie78Por. Sobór Konstantynopolita?ski II (553): DS 421.. "Ojciec, Syn i Duch ?wi?ty nie s? trzema zasadami stworze?, ale jedn? zasad?"79Sobór Florencki (1442): DS 1331.. Ka?da jednak Osoba Bo?a wype?nia wspólne dzie?o wed?ug swojej osobowej w?a?ciwo?ci. W ten sposób Ko?ció?, powo?uj?c si? na Nowy Testament80Por. 1 Kor 8, 6., wyznaje: "Jeden jest Bóg i Ojciec, od którego wszystko pochodzi; jeden Pan Jezus Chrystus, dla którego jest wszystko; jeden Duch ?wi?ty, w którym jest wszystko"81Sobór Konstantynopolita?ski II (553): DS 421. W?a?ciwo?ci Osób Boskich objawiaj? si? przede wszystkim w Boskich pos?aniach wcielenia Syna i daru Ducha ?wi?tego.

259 Ca?a ekonomia Bo?a, dzie?o zarazem wspólne i osobowe, pozwala pozna? w?a?ciwo?ci Osób Bo?ych oraz Ich jedn? natur?. Tak?e ca?e ?ycie chrze?cija?skie 236 jest komuni? z ka?d? z Osób Bo?ych, bez jakiegokolwiek ich rozdzielenia. Kto oddaje chwa?? Ojcu, czyni to przez Syna w Duchu ?wi?tym; kto idzie za Chrystusem, czyni to, poniewa? Ojciec go poci?ga82Por. J 6, 44., a Duch porusza83Por. Rz 8,14..

260 Celem ostatecznym ca?ej ekonomii Bo?ej jest wej?cie stworze? do doskona?ej jedno?ci Trójcy ?wi?tej84Por. J 17, 21-23.. Ale ju? teraz jeste?my wezwani, by by? 1050, 1721 mieszkaniem Naj?wi?tszej Trójcy: "Je?li Mnie kto mi?uje, b?dzie zachowywa? 1997 moj? nauk?, a Ojciec mój umi?uje go i przyjdziemy do niego, i b?dziemy u niego przebywa?" (J 14, 23).

 

O Bo?e mój, Trójco Przenaj?wi?tsza, któr? uwielbiam, dopomó? mi zapomnie? zupe?nie o sobie samej, abym mog?a zamieszka? w Tobie nieporuszona i spokojna, jakby moja dusza by?a ju? w wieczno?ci. Oby nic nie zm?ci?o mego pokoju i nie wyprowadzi?o mnie z Ciebie, o mój Niezmienny, ale niech ka?da minuta zanurza mnie coraz bardziej w g??boko?ci Twojej Tajemnicy. Nape?nij pokojem moj? dusz?. Uczy? z niej swoje niebo, swoje umi?owane mieszkanie i miejsce swego spoczynku. Obym tam nigdy nie zostawi?a Ciebie samego, lecz abym tam by?a ca?a, ca?a ?yj?ca wiar?, ca?a adoruj?ca, ca?a poddana Twemu stwórczemu dzia?aniu85B?. El?bieta od Trójcy, Modlitwa.. 2565

 

 

W skrócie

261 Tajemnica Trójcy ?wi?tej stanowi centrum tajemnicy wiary i ?ycia chrze?cija?skiego. Tylko sam Bóg, objawiaj?c si?, mo?e nam pozwoli? pozna? si? jako Ojciec, Syn i Duch ?wi?ty.

262 Wcielenie Syna Bo?ego objawia, ?e Bóg jest wiecznym Ojcem i ?e Syn jest wspó?istotny Ojcu, czyli ?e On jest w Nim i z Nim tym samym jedynym Bogiem.

 

263 Pos?anie Ducha ?wi?tego przez Ojca w imieniu Syna
86Por. J 14, 26. i przez Syna "od Ojca" (J 15, 26) objawia, ?e jest On z Ojcem i Synem tym samym jedynym Bogiem. "(Duch ?wi?ty) z Ojcem i Synem wspólnie odbiera uwielbienie i chwa??".

 

264 "Duch ?wi?ty pochodzi od Ojca jako pierwszego ?ród?a, a - przez wieczny dar Ojca dla Syna - wspólnie od Ojca i Syna"
87?w. Augustyn, De Trinitate, XV, 26, 47..

 

265 Przez ?ask? chrztu "w imi? Ojca i Syna, i Ducha ?wi?tego" zostali?my wezwani do uczestnictwa w ?yciu Trójcy ?wi?tej, tu na ziemi w mroku wiary, a po ?mierci w ?wiat?o?ci wiecznej
88Por. Pawe? VI, Wyznanie wiary Ludu Bo?ego, 9..

 

266 "Fides autem catholica haec est, ut unum Deum in Trinitate, et Trinitatem in unitate veneremur, neque confundentes personas, neque substantiam separantes: alia est enim persona Patris, alia Filii, alia Spiritus Sancti; sed Patris et Filii et Spiritus Sancti una est divinitas, aequalis gloria, coaeterna maiestas" - "Wiara katolicka polega na tym, aby?my czcili jednego Boga w Trójcy, a Trójc? w jedno?ci, nie mieszaj?c Osób ani nie rozdzielaj?c substancji: inna jest bowiem Osoba Ojca, inna Syna, inna Ducha ?wi?tego; lecz jedno jest Bóstwo, równa chwa?a, wspó?wieczny majestat Ojca i Syna, i Ducha ?wi?tego"
89Symbol Quicumque: DS 75..

267 Osoby Boskie, nierozdzielne w tym, kim s?, s? tak?e nierozdzielne w tym, co czyni?. W jednym dzia?aniu Bo?ym ka?da Osoba Boska ukazuje jednak to, co jest Jej w?asne w Trójcy, przede wszystkim w Boskich pos?aniach wcielenia Synu i duru Duchu ?wi?tego.

 

 

Paragraf trzeci

WSZECHMOG?CY

268 Spo?ród wszystkich przymiotów Bo?ych Symbol wiary wymienia tylko 222 wszechmoc Bo??; wyznanie jej ma wielkie znaczenie dla naszego ?ycia. Wierzymy, ?e wszechmoc Bo?a jest powszechna, poniewa? Bóg wszystko stworzy?90Por. Rdz 1, 1; J 1, 3., wszystkim rz?dzi i wszystko mo?e; jest mi?uj?ca, poniewa? Bóg jest naszym Ojcem91Por. Mt 6, 9.; jest tajemnicza, poniewa? tylko wiara mo?e j? uzna?, gdy "w s?abo?ci si? doskonali" (2 Kor 12, 9)92Por. 1 Kor 1, 18..

"Czyni On wszystko, co zechce" (Ps 115, 3)

269 Pismo ?wi?te wielokrotnie wyznaje powszechn? moc Boga. Nazywa Go "pot??nym Bogiem Jakuba" (Rdz 49, 24; Iz 1, 24 i in.), "Panem Zast?pów", "Panem dzielnym i pot??nym w boju" (Ps 24, 8-10). Bóg jest wszechmog?cy "na niebie i na ziemi" (Ps 135, 6), poniewa? On sam je stworzy?. Dla Niego nic nie jest niemo?liwe93Por. Jr 32, 17; ?k 1, 37. i rozporz?dza On swoim dzie?em zgodnie ze swoj? wol?94Por. Jr 27, 5.. Bóg jest Panem wszech?wiata, którego porz?dek sam ustali? i który jest 303 Mu ca?kowicie poddany i uleg?y. Jest On W?adc? historii; rz?dzi sercami i wydarzeniami wed?ug swego upodobania95Por. Est 4, 17b; Prz 21,1; Tb 13, 2.. "Pot??nie dzia?a? zawsze jest w Twej mocy i któ? si? oprze pot?dze Twojego ramienia?" (Mdr 11, 21).

"Nad wszystkim masz lito??, bo wszystko w Twej mocy" (Mdr 11, 23)

270 Bóg jest Ojcem wszechmog?cym. Jego ojcostwo i Jego wszechmoc wyja?niaj? si? wzajemnie. Istotnie, On okazuje swoj? ojcowsk? wszechmoc, gdy 2777 troszczy si? o nasze potrzeby96Por. Mt 6, 32.; przez przybrane synostwo, jakiego nam udziela ("B?d? wam Ojcem, a wy b?dziecie moimi synami i córkami - mówi Pan wszechmog?cy", 2 Kor 6,18); a wreszcie przez swoje niesko?czone mi?osierdzie poniewa? On najbardziej okazuje swoj? wszechmoc, dobrowolnie odpuszczaj?c 1441 grzechy.

271 Bo?a wszechmoc nie jest jednak samowolna: "W Bogu moc i istota, wola i rozum, m?dro?? i sprawiedliwo?? s? tym samym, tak ?e nic nie mo?e by? w mocy Bo?ej, co nie mog?oby by? w sprawiedliwej woli Bo?ej czy w m?drym rozumie"97?w. Tomasz z Akwinu, Summa theologiae, I, 25, 5, ad 1.

Tajemnica pozornej niemocy Boga

272 Wiara w Boga Ojca wszechmog?cego mo?e by? wystawiona na prób? przez do?wiadczenie z?a i cierpienia. Niekiedy Bóg mo?e wydawa? si? nieobecny 309 i niezdolny do przeciwstawienia si? z?u. Bóg Ojciec objawi? jednak swoj? 412 wszechmoc w sposób najbardziej tajemniczy w dobrowolnym uni?eniu i w zmartwychwstaniu swego 609 Syna, przez które zwyci??y? z?o. Chrystus ukrzy?owany jest wi?c "moc? Bo?? i m?dro?ci? Bo??. To bowiem, co jest g?upstwem u Boga, przewy?sza m?dro?ci? ludzi, a co jest s?abe u Boga, przewy?sza moc? ludzi" (1 Kor 1, 24-25). W zmartwychwstaniu i wywy?szeniu Chrystusa Ojciec "na 648 podstawie dzia?ania (swojej) pot?gi i si?y" okaza? "przemo?ny ogrom mocy wzgl?dem nas wierz?cych" (Ef 1,19).

273 Jedynie wiara mo?e przylgn?? do tajemniczych dróg wszechmocy Bo?ej. 148 Ta wiara chlubi si? ze swych s?abo?ci, by przyci?gn?? do niej moc Chrystusa98Por. 2 Kor 12, 9; Flp 4, 13.. Najdoskonalszym wzorem tej wiary jest Dziewica Maryja, która uwierzy?a, ?e "dla Boga... nie ma nic niemo?liwego" (?k 1, 37), i która mog?a uwielbia? Pana: "Wielkie rzeczy uczyni? mi Wszechmocny. ?wi?te jest Jego imi?" (?k 1, 49).

274 "Nic nie mo?e tak umocni? naszej wiary i naszej nadziei, jak g??bokie 1814,1817 przekonanie wyryte w naszych duszach, ?e dla Boga nie ma nic niemo?liwego. Je?li nasz rozum przyjmie my?l o Bo?ej wszechmocy, z ?atwo?ci? i bez ?adnego wahania uzna to wszystko, co nast?pnie przedstawi nam do wierzenia (Credo): to, co najwi?ksze, najbardziej niezrozumia?e i najwznio?lejsze, wykraczaj?ce poza zwyczajne prawa natury"99Katechizm Rzymski, 1, 2, 13..

 

W skrócie

275 Wyznajemy ze sprawiedliwym Hiobem: "Wiem, ?e Ty wszystko mo?esz, co zamy?lasz, potrafisz uczyni?" (Hi 42, 2).

276 Ko?ció? wierny ?wiadectwu Pisma ?wi?tego cz?sto kieruje swoj? modlitw? do "wszechmog?cego i wiecznego Boga" (Omnipotens sempiterne Deus...), mocno wierz?c, ?e nie ma nic "niemo?liwego dla Boga" (Rdz 18, 14; ?k 1, 37; Mt 19, 26).

277 Bóg okazuje swoj? wszechmoc, odwracaj?c nas od naszych grzechów i przez ?ask? utwierdzaj?c nas na nowo w swojej przyja?ni "Bo?e, Ty przez przebaczenie i lito?? najpe?niej okazujesz swoj? wszechmoc..."100Msza? Rzymski, Kolekta z 26 niedzieli zwyk?ej.

278 Gdyby?my nie wierzyli, ?e mi?o?? Bo?a jest wszechmocna, jak mogliby?my uwierzy?, ?e Ojciec móg? nas stworzy?, Syn odkupi?, a Duch ?wi?ty u?wi?ci??

 

Paragraf czwarty

STWÓRCA

279 "Na pocz?tku Bóg stworzy? niebo i ziemi?" (Rdz 1,1). Tymi uroczystymi s?owami zaczyna si? Pismo ?wi?te. Symbol wiary podejmuje te s?owa, wyznaj?c Boga Ojca wszechmog?cego jako "Stwórc? nieba i ziemi", "wszystkich rzeczy widzialnych i niewidzialnych". Powiemy wi?c najpierw o Stwórcy, nast?pnie o Jego stworzeniu, a w ko?cu o upadku na skutek grzechu; by podnie?? nas z tego grzechu, przyszed? Jezus Chrystus, Syn Bo?y.

280 Stworzenie jest podstaw? "wszystkich zbawczych zamys?ów Bo?ych", "pocz?tkiem historii zbawienia",101Kongregacja do Spraw Duchowie?stwa, Ogólne dyrektorium katechetyczne, 51. osi?gaj?cej punkt kulminacyjny w Chrystusie. 288 I odwrotnie, misterium Chrystusa jest decyduj?cym ?wiat?em o?wiecaj?cym tajemnic? stworzenia; ono objawia cel, dla którego "na pocz?tku Bóg stworzy? niebo i ziemi?" (Rdz 1,1). Od pocz?tku Bóg mia? na wzgl?dzie chwa?? 1043 nowego stworzenia w Chrystusie102Por. Rz 8, 18-23..

281 Dlatego w?a?nie czytania Wigilii Paschalnej, celebracja nowego stworzenia w Chrystusie, zaczynaj? si? od opisu stworzenia. W liturgii bizantyjskiej opis stworzenia 1095 stanowi zawsze pierwsze czytanie wigilii wielkich ?wi?t Pana. Wed?ug ?wiadectw pierwszych wieków w taki sam sposób przygotowywano katechumenów do chrztu103Por. Eteria, Peregrinatio ad loca sancta, 46: PLS 1, 1047; ?w. Augustyn, De catechizandis rudibus, 3, 5..

I. Katecheza o stworzeniu

282 Katecheza o stworzeniu ma pierwszorz?dne znaczenie. Odnosi si? do samych podstaw ?ycia ludzkiego i chrze?cija?skiego, poniewa? precyzuje odpowied? wiary chrze?cija?skiej na podstawowe pytania, jakie stawiali sobie ludzie wszystkich czasów: "Sk?d pochodzimy?", "Dok?d idziemy?", "Jaki jest nasz pocz?tek?", "Jaki jest nasz cel?", "Sk?d pochodzi i dok?d zmierza wszystko, co istnieje?" Dwa pytania: pytanie o pocz?tek i pytanie o cel, s? nierozdzielne. Obydwa decyduj? o sensie i ukierunkowaniu naszego ?ycia i naszego dzia?ania. 1730

283 Zagadnienie pocz?tków ?wiata i cz?owieka jest przedmiotem licznych poszukiwa? naukowych, które wspaniale wzbogaci?y nasz? wiedz? o wieku i wymiarach wszech?wiata, 159 o powstawaniu form ?ywych, o pojawieniu si? cz?owieka. Odkrycia te sk?aniaj? nas do coraz g??bszego podziwu dla wielko?ci Stwórcy, do dzi?kczynienia za wszystkie Jego dzie?a oraz za rozum i m?dro??, jakich udziela On uczonym i badaczom. Mog? 341 oni powiedzie? za Salomonem: "On mi da? bezb??dn? znajomo?? rzeczy: pozna? budow? ?wiata i si?y ?ywio?ów... pouczy?a mnie bowiem M?dro?? - sprawczyni wszystkiego" (Mdr 7, 17-21).

284 Na wielkie zainteresowanie tymi poszukiwaniami szczególnie silny wp?yw wywieraj? zagadnienia dotycz?ce innego porz?dku, który przekracza zakres nauk przyrodniczych. Wa?ne jest nie tyle poznanie, kiedy i w jaki sposób wy?oni? si? kosmos, kiedy pojawi? si? w nim cz?owiek, co raczej odkrycie, jaki jest sens tego pocz?tku: czy rz?dzi nim przypadek, ?lepe przeznaczenie, anonimowa konieczno?? czy te? transcendentny, rozumny i dobry Byt, nazywany Bogiem. A je?eli ?wiat wywodzi si? z m?dro?ci i dobroci Bo?ej, to dlaczego istnieje z?o? Sk?d pochodzi? Kto jest za nie odpowiedzialny? Czy mo?na si? od niego wyzwoli??

285 Od pocz?tku wiara chrze?cija?ska zosta?a poddana konfrontacji z odpowiedziami na pytanie o pochodzenie ?wiata, ró?ni?cymi si? od jej odpowiedzi. W staro?ytnych religiach i kulturach znajduj? si? liczne mity dotycz?ce tego zagadnienia. Niektórzy filozofowie utrzymywali, ?e wszystko jest Bogiem, ?e ?wiat jest Bogiem lub ?e stawanie si? ?wiata jest stawaniem si? Boga (panteizm). Inni stwierdzali, ?e ?wiat jest 295 konieczn? emanacj? Boga, wyp?ywa z tego ?ród?a i powraca do niego. Inni jeszcze przyjmowali istnienie dwóch wiecznych zasad, Dobra i Z?a, ?wiat?a i Ciemno?ci, nieustannie walcz?cych ze sob? (dualizm, manicheizm). Wed?ug niektórych z tych koncepcji ?wiat (a przynajmniej ?wiat materialny) jest z?y, powsta? w wyniku upadku, a zatem nale?a?oby go odrzuci? lub oderwa? si? od niego (gnoza); inni przyjmuj?, ?e ?wiat zosta? uczyniony przez Boga, ale w taki sposób, jak zegar przez zegarmistrza, który uczyniwszy go, pozostawi? go samemu sobie (deizm). S? wreszcie tacy, którzy nie przyjmuj? ?adnego transcendentnego pocz?tku ?wiata, ale widz? w nim czyst? gr? materii, która istnia?a wiecznie (materializm). Wszystkie te próby interpretacji ?wiadcz?, 28 jak trwa?e i powszechne s? pytania dotycz?ce pocz?tków ?wiata. Poszukiwania te s? w?a?ciwe cz?owiekowi.

286 Z pewno?ci? rozum ludzki jest zdolny do znalezienia odpowiedzi na 32 pytanie o pocz?tki ?wiata. Istnienie Boga Stwórcy mo?na bowiem pozna? w sposób pewny z Jego dzie?, dzi?ki ?wiat?u rozumu ludzkiego104Por. Sobór Watyka?ski I: DS 3026., chocia? to 37 poznanie cz?sto jest zaciemnione i zniekszta?cone przez b??d. Dlatego wiara przychodzi, by umocni? i o?wieci? rozum w poprawnym poznaniu tej prawdy: "Przez wiar? poznajemy, ?e s?owem Boga ?wiaty zosta?y tak stworzone, i? to, co widzimy, powsta?o nie z rzeczy widzialnych" (Hbr 11, 3).

287 Prawda o stworzeniu jest tak wa?na dla ca?ego ?ycia ludzkiego, ?e Bóg 107 w swojej ?askawo?ci zechcia? objawi? swojemu ludowi to wszystko, co nale?y koniecznie wiedzie? na ten temat. Niezale?nie od naturalnego poznania Stwórcy przez cz?owieka105Por. Dz 17, 24-29; Rz 1,19-20. Bóg stopniowo objawia? Izraelowi tajemnic? stworzenia. Ten, który wybra? patriarchów, który wyprowadzi? Izraela z Egiptu, a wybieraj?c Izrael, stworzy? go i uformowa?106Por. Iz 43, 1., objawia si? jako Ten, do którego nale?? wszystkie ludy ziemi i ca?a ziemia, jako Ten, który sam "stworzy? niebo i ziemi?" (Ps 115,15;124, 8; 134, 3).

288 Objawienie prawdy o stworzeniu jest wi?c nieod??czne od Objawienia 280 i urzeczywistnienia Przymierza Boga, Jedynego, z Jego ludem. Prawda o stworzeniu zosta?a objawiona jako pocz?tek tego Przymierza, jako pierwsze i powszechne ?wiadectwo mi?o?ci wszechmog?cego Boga107Por. Rdz 15, 5; Jr 33,19-26.. Prawda o stworzeniu 2569 wyra?a si? wi?c z coraz wi?ksz? moc? w or?dziu proroków108Por. Iz 44, 24., w modlitwie psalmów109Por. Ps 104. i w liturgii, w refleksji m?dro?ciowej110Por. Prz 8, 22-31. narodu wybranego.

289 W?ród wszystkich wypowiedzi Pisma ?wi?tego o stworzeniu trzy pierwsze rozdzia?y Ksi?gi Rodzaju zajmuj? wyj?tkowe miejsce. Z literackiego punktu 390 widzenia teksty te mog? mie? ró?ne ?ród?a. Autorzy natchnieni umie?cili je na pocz?tku Pisma ?wi?tego, tak ?eby swoim uroczystym charakterem wyra?a?y prawdy o stworzeniu, jego pocz?tku i jego celu w Bogu, jego uporz?dkowaniu i jego dobroci, o powo?aniu cz?owieka, a w ko?cu prawdy o dramacie grzechu i nadziei zbawienia. Czytane w ?wietle Chrystusa, w jedno?ci Pisma ?wi?tego 111 i w ?ywej Tradycji Ko?cio?a, wypowiedzi te pozostaj? pierwszorz?dnym ?ród?em katechezy o tajemnicach "pocz?tku": stworzeniu, upadku i obietnicy zbawienia.

II. Stworzenie - dzie?o Trójcy ?wi?tej

290 "Na pocz?tku Bóg stworzy? niebo i ziemi?" (Rdz 1,1). W tych pierwszych s?owach Pisma ?wi?tego s? zawarte trzy stwierdzenia: wieczny Bóg da? pocz?tek temu wszystkiemu, co istnieje poza Nim; tylko On jest Stwórc? (czasownik "stwarza?" - w j?zyku hebrajskim bara - ma zawsze jako podmiot Boga). 326 Ca?o?? tego, co istnieje (wyra?ona formu?? "niebo i ziemia"), zale?y od Tego, kto daje jej istnienie.

291 "Na pocz?tku by?o S?owo... i Bogiem by?o S?owo... Wszystko przez Nie si? sta?o, a bez Niego nic si? nie sta?o" (J 1,1-3). Nowy Testament objawia, ?e 241 Bóg stworzy? wszystko przez odwieczne S?owo, przez swojego umi?owanego Syna. "W Nim zosta?o wszystko stworzone: i to, co w niebiosach, i to, co na 331 ziemi... Wszystko przez Niego i dla Niego zosta?o stworzone. On jest przed wszystkim i wszystko w Nim ma istnienie" (Kol 1, 16-17). Wiara Ko?cio?a przyjmuje równie? stwórcze dzia?anie Ducha ?wi?tego: On jest "O?ywicielem"111Symbol Nicejsko-Konstantynopolita?ski., "Duchem Stworzycielem" (Veni, Creator Spiritus), "?ród?em wszelkiego 703 dobra"112Liturgia bizantyjska, Troparion Nieszporów Pi??dziesi?tnicy.

292 Stwórcze dzia?anie Syna i Ducha ?wi?tego zapowiadane w Starym Testamencie113Por. Ps 33, 6; 104, 30; Rdz 1, 2-3., a objawione w Nowym Przymierzu, nierozdzielnie zespolone z dzia?aniem Ojca, jest jasno potwierdzone przez regu?? wiary Ko?cio?a: "Istnieje tylko jeden Bóg... On jest Ojcem, jest Bogiem, Stwórc?, Sprawc?, Porz?dkuj?cym. On uczyni? wszystko przez siebie samego, to znaczy przez swoje S?owo i przez swoj? M?dro??"114?w. Ireneusz, Adversus haereses, II, 30, 9., "przez Syna i Ducha", którzy s? jakby "Jego 699 r?kami"115?w. Ireneusz, Adversus haereses, IV, 20, 1.. Stworzenie jest wspólnym dzie?em Trójcy ?wi?tej. 257

III. "?wiat zosta? stworzony dla chwa?y Bo?ej"

293 Podstawowa prawda, której Pismo ?wi?te i Tradycja nie przestaj? naucza? 337, 344 i wys?awia?, g?osi, ?e "?wiat zosta? stworzony dla chwa?y Bo?ej"116Sobór Watyka?ski I: DS 3025.. Bóg stworzy? wszystko - wyja?nia ?w. Bonawentura - "nie po to, by powi?kszy? 1361 chwa??, ale by j? ukaza? i udzieli? jej"117?w. Bonawentura, In libros sententiarum, 2, 1, 2, 2, 1.. Jedynym powodem, dla którego Bóg stwarza, jest Jego mi?o?? i dobro?: "Kluczem mi?o?ci otworzy? swoj? d?o?, by dokona? dzie?a stworzenia"118?w. Tomasz z Akwinu, In libros sententiarum, 2, prol.. Sobór Watyka?ski I wyja?nia:

 

759 Jedyny i prawdziwy Bóg, w swojej dobroci i swoj? wszechmocn? pot?g?, nie dla powi?kszenia lub osi?gni?cia w?asnego szcz??cia, ale dla objawienia swojej doskona?o?ci przez dobra, jakich udziela stworzeniom, ca?kowicie woln? decyzj?, od pocz?tku czasu, stworzy? z nico?ci dwa rodzaje stworze?: stworzenia duchowe i materialne"119Sobór Watyka?ski I: DS 3002..

294 Chwa?? Boga jest to, by realizowa?o si? ukazywanie i udzielanie Jego 2809 dobroci, ze wzgl?du na które zosta? stworzony ?wiat. Uczyni? z nas "przybranych synów przez Jezusa Chrystusa, wed?ug postanowienia swej woli, ku chwale majestatu swej ?aski" (Ef 1, 5-6) - taki by? Bo?y zamys? ?yczliwo?ci. 1722 "Albowiem chwa?? Boga jest cz?owiek ?yj?cy, a ?yciem cz?owieka jest ogl?danie Boga. Je?li zatem objawienie si? Boga przez dzie?o stworzenia da?o ?ycie wszystkim istotom, jakie ?yj? na ziemi, o ile? bardziej objawienie si? Ojca przez S?owo daje ?ycie tym, którzy widz? Boga"120?w. Ireneusz, Adversus haereses, IV, 20, 7.. Celem ostatecznym stworzenia jest to, by Bóg, "b?d?cy Stwórc? wszystkiego, sta? si? ostatecznie ?wszystkim 1992 we wszystkich? (1 Kor 15, 28), zapewniaj?c równocze?nie i w?asn? chwa??, i nasze szcz??cie"121Sobór Watyka?ski II, dekret Ad gentes, 2..IV. Tajemnica stworzenia

Bóg stwarza przez m?dro?? i mi?o??

295 Wierzymy, ?e Bóg stworzy? ?wiat wed?ug swojej m?dro?ci122Por. Mdr 9, 9.. ?wiat nie powsta? w wyniku jakiej? konieczno?ci, ?lepego przeznaczenia czy przypadku. Wierzymy, ?e pochodzi z wolnej woli Boga, który chcia? da? stworzeniom 216,1951 uczestnictwo w swoim bycie, w swojej m?dro?ci i dobroci: "Bo? Ty stworzy? wszystko, a dzi?ki Twej woli istnia?o i zosta?o stworzone" (Ap 4, 11). "Jak liczne s? dzie?a Twoje, Panie! Ty wszystko m?drze uczyni?e?" (Ps 104, 24). "Pan jest dobry dla wszystkich i Jego mi?osierdzie ogarnia wszystkie Jego dzie?a" (Ps 145, 9).

Bóg stwarza "z niczego"

296 Wierzymy, ?e Bóg, aby stwarza?, nie potrzebuje niczego istniej?cego wcze?niej ani ?adnej pomocy123Por. Sobór Watyka?ski I: DS 3022.. Stworzenie nie jest tak?e konieczn? emanacj? 285 substancji Bo?ej124Por. Sobór Watyka?ski I: DS 3023-3024.. Bóg stwarza w sposób wolny "z niczego"125Sobór Latera?ski IV: DS 800; Sobór Watyka?ski I: DS 3025.;

Có? nadzwyczajnego by?oby w tym, gdyby Bóg wyprowadzi? ?wiat z istniej?cej ju? wcze?niej materii? Ludzki twórca, gdy otrzyma materia?, zrobi z niego wszystko, co zechce. Tymczasem moc Boga okazuje si? w?a?nie w tym, ?e wychodzi On od nico?ci, by uczyni? wszystko, co zechce126?w. Teofil z Antiochii, Ad Autolycum, 2, 4: PG 6,1052..

 

297 Wiara w stworzenie "z niczego" jest potwierdzana w Pi?mie ?wi?tym jako prawda pe?na obietnicy i nadziei. Matka siedmiu synów tak zach?ca ich do 338 m?cze?stwa:

Nie wiem, w jaki sposób znale?li?cie si? w moim ?onie, nie ja wam da?am tchnienie i ?ycie, a cz?onki ka?dego z was nie ja u?o?y?am. Stwórca ?wiata bowiem, który ukszta?towa? cz?owieka i wynalaz? pocz?tek wszechrzeczy, w swojej lito?ci ponownie odda wam tchnienie i ?ycie, dlatego ?e wy gardzicie sob? teraz dla Jego praw... Prosz? ci?, synu, spojrzyj na niebo i na ziemi?, a maj?c na oku wszystko, co jest na nich, zwró? uwag? na to, ?e z niczego stworzy? je Bóg i ?e ród ludzki powsta? w ten sam sposób (2 Mch 7, 22-23. 28).

 

298 Poniewa? Bóg mo?e stwarza? z niczego, mo?e tak?e, przez Ducha ?wi?tego, da? ?ycie duchowe grzesznikom, stwarzaj?c w nich serce czyste127Por. Ps 51, 12., 1375 oraz przez zmartwychwstanie udziela? ?ycia cia?om zmar?ych. On bowiem 992 "o?ywia umar?ych i to, co nie istnieje, powo?uje do istnienia" (Rz 4, 17). Poniewa? przez swoje S?owo móg? sprawi?, by ?wiat?o zaja?nia?o w ciemno?ciach128Por. Rdz 1, 3., mo?e równie? udzieli? ?wiat?a wiary tym, którzy Go nie znaj?129Por. 2 Kor 4, 6..Bóg stwarza ?wiat uporz?dkowany i dobry

299 Poniewa? Bóg stwarza w sposób m?dry, stworzenie jest uporz?dkowane: "Ty? wszystko urz?dzi? wed?ug miary i liczby, i wagi" (Mdr 11, 20). 339 ?wiat, stworzony w wiecznym S?owie i przez wieczne S?owo, b?d?ce "obrazem Boga niewidzialnego" (Kol 1, 15), jest przeznaczony i ofiarowany dla cz?owieka, b?d?cego obrazem Boga130Por. Rdz 1, 26., wezwanego do osobowej relacji z Bogiem. 41, 1147 Nasz rozum, uczestnicz?c w ?wietle Rozumu Bo?ego, mo?e zrozumie? to, co Bóg mówi nam przez swoje stworzenie131Por. Ps 19, 2-5.; oczywi?cie, nie bez wielkiego wysi?ku, a tak?e w duchu pokory i czci wobec Stwórcy oraz Jego dzie?a132Por. Hi 42, 3.. Stworzenie wywodz?ce si? z Bo?ej dobroci uczestniczy w tej dobroci ("A Bóg widzia?, ?e wszystko, co uczyni?, by?o dobre... bardzo dobre": Rdz 1, 4.10.12. 18. 21. 31). Stworzenie jest wi?c chciane przez Boga jako dar skierowany do 358 cz?owieka, jako dziedzictwo, które jest przeznaczone dla niego i powierzone mu. 2415 Ko?ció? musia? wielokrotnie broni? prawdy o dobroci stworzenia, w tym tak?e ?wiata materialnego133Por. ?w. Leon Wielki, list Quam laudabiliter: DS 286; I Synod w Braga: DS 455-463; Sobór Latera?ski IV: DS 800; Sobór Florencki: DS 1333; Sobór Watyka?ski I: DS 3002..

Bóg jest transcendentny wobec stworzenia i jest w nim obecny

300 Bóg jest niesko?czenie wi?kszy od wszystkich swoich dzie?134Por. Syr 43, 28.: "Ty? 42, 223 swój majestat wyniós? nad niebiosa" (Ps 8, 2); "a wielko?? Jego niezg??biona" (Ps 145, 3). Poniewa? jednak jest Stwórc? niezale?nym i wolnym, pierwsz? przyczyn? wszystkiego, co istnieje, jest tak?e obecny w najg??bszym wn?trzu swoich stworze?: "W Nim ?yjemy, poruszamy si? i jeste?my" (Dz 17, 28). Wed?ug s?ów ?w. Augustyna jest On superior summo meo et interior intimo meo - "wy?szy od mojej wysoko?ci i g??bszy od mojej g??bi"135?w. Augustyn, Confessiones, III, 6, 11..

Bóg podtrzymuje i prowadzi stworzenie

301 Po stworzeniu Bóg nie pozostawia stworzenia samemu sobie. Nie tylko daje mu byt i istnienie, ale w ka?dej chwili podtrzymuje je w istnieniu, pozwala 1951, 396 mu dzia?a? i prowadzi je do jego celu. Uznanie tej pe?nej zale?no?ci od Stwórcy jest ?ród?em m?dro?ci i wolno?ci, rado?ci i ufno?ci:

 

Mi?ujesz bowiem wszystkie stworzenia, niczym si? nie brzydzisz, co uczyni?e?, bo gdyby? mia? co? w nienawi?ci, by?by? tego nie uczyni?. Jak?eby co? trwa? mog?o, gdyby? Ty tego nie chcia?? Jak by si? zachowa?o, czego by? nie wezwa?? Oszcz?dzasz wszystko, bo to wszystko Twoje, Panie, mi?o?niku ?ycia! (Mdr 11, 24-26).

 

V. Bóg urzeczywistnia swój zamys?: Opatrzno?? Bo?a

302 Stworzenie ma w?a?ciw? sobie dobro? i doskona?o??, ale nie wysz?o ca?kowicie wyko?czone z r?k Stwórcy. Jest ono stworzone "w drodze" (in statu viae) do ostatecznej doskona?o?ci, któr? ma dopiero osi?gn?? i do której Bóg je przeznaczy?. Bo?? Opatrzno?ci? nazywamy zrz?dzenia, przez które Bóg prowadzi swoje stworzenie do tej doskona?o?ci:

 

Wszystko za?, co Bóg stworzy?, zachowuje swoj? Opatrzno?ci? i wszystkim rz?dzi, "si?gaj?c pot??nie od kra?ca do kra?ca i w?adaj?c wszystkim z dobroci?" (Mdr 8,1), bo "wszystko odkryte i ods?oni?te jest przed Jego oczami" (Hbr 4,13), nawet to, co ma sta? si? w przysz?o?ci z wolnego dzia?ania stworze?136Sobór Watyka?ski I: DS 3003..

 

303 ?wiadectwa Pisma ?wi?tego na ten temat s? jednomy?lne: troska Opatrzno?ci Bo?ej jest konkretna i bezpo?rednia; obejmuje sob? wszystko, od rzeczy najmniejszych a? do wielkich wydarze? ?wiata i historii. Ksi?gi ?wi?te z moc? potwierdzaj? absolutn? suwerenno?? Boga w biegu wydarze?: "Nasz Bóg jest w niebie; czyni wszystko, co zechce" (Ps 115, 3), a o Chrystusie zosta?o 269 powiedziane: "Ten, co otwiera, a nikt nie zamknie, i Ten, co zamyka, a nikt nie otwiera" (Ap 3, 7). "Wiele zamierze? jest w sercu cz?owieka, lecz wola Pana si? zi?ci" (Prz 19, 21).

304 Widzimy wi?c, ?e Duch ?wi?ty, g?ówny Autor Pisma ?wi?tego, przypisuje cz?sto Bogu dzia?ania, nie wspominaj?c przyczyn wtórnych. Nie jest to uproszczony "sposób mówienia", ale dog??bne odwo?ywanie si? do pierwsze?stwa Boga i Jego absolutnego panowania nad histori? i ?wiatem137Por. Iz 10, 5-15; 45, 5-7; Pwt 32, 39; Syr 11, 14. oraz wychowywanie do pok?adania w Nim ufno?ci. 2568 Modlitwa Psalmów jest wielk? szko?? tego zaufania138Por. Ps 22; 32; 35; 103; 138 i in..

305 Jezus domaga si? dzieci?cego zawierzenia Opatrzno?ci Ojca niebieskiego, który troszczy si? o najmniejsze potrzeby swoich dzieci: "Nie troszczcie si? wi?c 2115 zbytnio i nie mówcie: co b?dziemy je??? co b?dziemy pi??... Ojciec wasz niebieski wie, ?e tego wszystkiego potrzebujecie. Starajcie si? naprzód o Królestwo Boga i o Jego sprawiedliwo??, a to wszystko b?dzie wam dodane" (Mt 6, 31-33)139Por. Mt 10, 29-31..

Opatrzno?? a przyczyny wtórne

306 Bóg jest niezale?nym W?adc? swego zamys?u. W jego realizacji pos?uguje si? jednak wspó?udzia?em stworze?. Nie jest to znakiem s?abo?ci, lecz wielko?ci 1884 i dobroci Boga wszechmog?cego. Bóg daje wi?c swoim stworzeniom nie tylko istnienie, lecz tak?e godno?? samodzielnego dzia?ania, bycia przyczynami 1951 i zasadami wzajemnie dla siebie oraz wspó?dzia?ania w ten sposób w wype?nianiu Jego zamys?u.

307 Bóg daje ludziom mo?liwo?? dobrowolnego uczestniczenia w swojej Opatrzno?ci, powierzaj?c im odpowiedzialno?? za czynienie sobie ziemi "poddan?" 106, 373 i za panowanie nad ni?140Por. Rdz 1, 26-28.. Bóg pozwala wi?c ludziom by? rozumnymi 1954 2427 i wolnymi przyczynami w celu dope?niania dzie?a stworzenia, w doskona?ej harmonii dla dobra w?asnego i dobra innych. Ludzie, cz?sto nie?wiadomi wspó?pracownicy woli Bo?ej, mog? wej?? w sposób dobrowolny w Bo?y zamys? 2738 przez swoje dzia?ania, przez swoje modlitwy, a tak?e przez swoje cierpienia141Por. Kol 1, 24.. 618, 1505 Staj? si? wi?c w pe?ni "pomocnikami Boga" (1 Kor 3, 9; 1 Tes 3, 2) i Jego Królestwa142Por. Kol 4, 11..

308 Jest to prawda nieod??czna od wiary w Boga Stwórc?; Bóg dzia?a we wszelkim dzia?aniu swoich stworze?. On jest pierwsz? przyczyn?, która dzia?a w przyczynach wtórnych i przez nie: "Albowiem to Bóg jest w was sprawc? i chcenia, i dzia?ania zgodnie z Jego wol?" (Flp 2, 13)143Por. 1 Kor 12, 6.. Ta prawda nie pomniejsza godno?ci stworzenia, ale j? podnosi. Stworzenie, 970 wyprowadzone z nico?ci moc?, m?dro?ci? i dobroci? Bo??, nie mo?e niczego osi?gn??, je?li jest oddzielone od swego pocz?tku, poniewa? "stworzenie bez Stwórcy zanika"144Sobór Watyka?ski II, konst. Gaudium et spes, 36.; tym bardziej nie mo?e osi?gn?? swego ostatecznego celu bez pomocy ?aski145Por. Mt 19, 26; J 15, 5; Flp 4, 13..

Opatrzno?? a zgorszenie z powodu z?a

309 Je?li Bóg, Ojciec wszechmog?cy, Stwórca uporz?dkowanego i dobrego 164, 385 ?wiata, troszczy si? o wszystkie swoje stworzenia, to dlaczego istnieje z?o? Tego pytania, równie nagl?cego jak nieuniknionego, równie bolesnego jak tajemniczego, nie wyczerpie ?adna ?atwa odpowied?. Odpowiedzi na to pytanie udziela dopiero ca?o?? wiary chrze?cija?skiej: dobro? stworzenia, dramat grzechu, cierpliwa mi?o?? Boga, wychodz?ca ci?gle naprzeciw cz?owieka przez Jego przymierza, odkupie?cze Wcielenie Jego Syna, dar Ducha ?wi?tego, zgromadzenie Ko?cio?a, moc sakramentów oraz wezwanie do szcz??liwego ?ycia, do którego wszystkie wolne stworzenia s? zaproszone, zanim przyjm? jeszcze to wezwanie; lecz mog? tak?e - co jest straszn? tajemnic? - z góry je odrzuci?. Nie ma takiego elementu w or?dziu chrze?cija?skim, który nie by?by 2805 cz??ciow? odpowiedzi? na pytanie o z?o.

 

310 Dlaczego jednak Bóg nie stworzy? ?wiata tak doskona?ego, by ?adne z?o 412 nie mog?o w nim istnie?? W swojej niesko?czonej mocy Bóg zawsze móg?by stworzy? co? lepszego146Por. ?w. Tomasz z Akwinu, Summa theologiae, I, 25, 6.. W swojej niesko?czonej m?dro?ci i dobroci Bóg l042-1050 chcia? jednak w sposób wolny stworzy? ?wiat "w drodze" do jego ostatecznej doskona?o?ci. To stawanie si? dopuszcza w zamy?le Bo?ym pojawianie si? 342 pewnych bytów, a zanikanie innych; dopuszcza obok tego, co najdoskonalsze, tak?e to, co mniej doskona?e; obok budowania natury, równie? zniszczenia. Obok dobra fizycznego istnieje zatem tak?e z?o fizyczne tak d?ugo, jak d?ugo stworzenie nie osi?gnie swojej doskona?o?ci147Por. ?w. Tomasz z Akwinu, Summa contra gentiles, III, 71..

311 Anio?owie i ludzie - stworzenia rozumne i wolne - musz? zd??a? do swego ostatecznego przeznaczenia przez wolny wybór, a przede wszystkim przez 396 mi?o??. Mog? wi?c b??dzi?. Istotnie, pope?nili oni grzech. W ten w?a?nie sposób z?o moralne wesz?o w ?wiat; jest ono nieporównanie wi?ksze od z?a fizycznego. 1849 Bóg w ?aden sposób, ani bezpo?rednio, ani po?rednio, nie jest przyczyn? z?a moralnego148Por. ?w. Augustyn, De libero arbitrio, 1,1, l: PL 32,1221-1223; ?w. Tomasz z Akwinu, Summa theologiae, I-II, 79, 1.. Dopuszcza je jednak, szanuj?c wolno?? swego stworzenia, i w sposób tajemniczy potrafi wyprowadzi? z niego dobro:

 

Bóg wszechmog?cy... poniewa? jest dobry w najwy?szym stopniu, nie pozwoli?by nigdy na istnienie jakiegokolwiek z?a w swoich dzie?ach, je?li nie by?by na tyle pot??ny i dobry, by wyprowadzi? dobro nawet z samego z?a149?w. Augustyn, Enchiridion de fide, spe et caritate, 11, 3..

 

312 Mo?na wi?c niekiedy odkry?, ?e Bóg w swojej wszechmocnej Opatrzno?ci mo?e wyprowadzi? dobro ze skutków z?a, nawet moralnego, spowodowanego przez Jego stworzenia: "Nie wy?cie mnie tu pos?ali - mówi Józef do swoich braci - lecz Bóg... Wy niegdy? knuli?cie z?o przeciwko mnie, Bóg jednak zamierzy? to jako dobro, ?eby sprawi?... ?e prze?y? naród wielki" (Rdz 45, 8; 50, 20)150Por. Tb 2, 12-18 Wlg.. Z najwi?kszego z?a moralnego, jakie kiedykolwiek mog?o by? 598-600 pope?nione, z odrzucenia i zabicia Syna Bo?ego, spowodowanego przez grzechy wszystkich ludzi, Bóg, w nadmiarze swojej ?aski151Por. Rz 5, 20., wyprowadzi? najwi?ksze dobro: uwielbienie Chrystusa i nasze Odkupienie. Z?o nie staje si? jednak mimo 1994 to dobrem.

313 "Bóg z tymi, którzy Go mi?uj?, wspó?dzia?a we wszystkim dla ich dobra" (Rz 8, 28). ?wiadectwo ?wi?tych nieustannie potwierdza t? prawd?: 227

 

?wi?ta Katarzyna ze Sieny mówi wi?c do "tych, którzy gorsz? si? i buntuj? przeciw temu, co im si? zdarza": "Wszystko pochodzi z mi?o?ci, wszystko jest skierowane ku zbawieniu cz?owieka, Bóg czyni wszystko tylko w tym celu"152?w. Katarzyna ze Sieny, Dialogi, IV, 138..

 

?wi?ty Tomasz More przed swoim m?cze?stwem pociesza córk?: "Nic nie mo?e si? zdarzy?, je?li nie chcia?by tego Bóg. A wszystko, czego On chce, chocia? mog?oby wydawa? si? nam najgorsze, jest dla nas najlepsze"153?w. Tomasz More, List do Alice Alington Margaret Roper; por. Liturgia Godzin, III, Godzina czyta? z 22 czerwca.,

 

Juliana z Norwich: "Poznaj? wi?c przez ?ask? Bo??, ?e powinnam mocno trzyma? si? wiary i z nie mniejszym przekonaniem wierzy?, ?e wszystko b?dzie dobre...

 

I zobaczysz, ?e wszystko b?dzie dobre" (Thou shalt see thyself that all MANNER of thing shall be well)154Juliana z Norwich, Objawienia mi?o?ci Bo?ej, 32..

 

314 Wierzymy mocno, ?e Bóg jest W?adc? ?wiata i historii. Drogi Jego 1040 Opatrzno?ci s? dla nas cz?sto nie znane. Dopiero u kresu, gdy sko?czy si? nasze poznanie cz??ciowe, gdy zobaczymy Boga "twarz? w twarz" (1 Kor 13, 12), w pe?ni poznamy drogi, którymi Bóg prowadzi? swoje stworzenie, nawet przez 2550 dramaty z?a i grzechu, do odpoczynku ostatecznego Szabatu155Por. Rdz 2, 2., ze wzgl?du na który stworzy? niebo i ziemi?.

W skrócie

315 Bóg, stwarzaj?c ?wiat i cz?owieka, da? pierwsze i powszechne ?wiadectwo swojej wszechmocnej mi?o?ci i swojej m?dro?ci, pierwsz? zapowied? swego "zamys?u ?yczliwo?ci", którego zwie?czeniem jest nowe stworzenie w Chrystusie.

316 Chocia? dzie?o stworzenia jest w sposób szczególny przypisywane Ojcu, jest równie? prawd? wiary, ?e Ojciec, Syn i Duch ?wi?ty s? jedyn? i niepodzieln? zasad? stworzenia.

317 Bóg sam stworzy? wszech?wiat w sposób wolny, bezpo?rednio, bez ?adnej pomocy.

 

318 ?adne stworzenie nie ma niesko?czonej mocy, jaka jest konieczna do "stwarzania" w ?cis?ym znaczeniu tego s?owa, czyli do wytwarzania i udzielania bytu temu, co go wcze?niej nie mia?o (powo?anie do istnienia "ex nihilo" - "z niczego")
156Por. Kongregacja Wychowania Katolickiego, dekret Theses approbatae philosophiae tomisticae (27 lipca 1914): DS 3624..

319 Bóg stworzy? ?wiat, by ukaza? swoj? chwa?? i udzieli? jej. Chwa??, dla której Bóg stworzy? stworzenia, jest to, by uczestniczy?y w Jego prawdzie, Jego dobroci i Jego pi?knie.

320 Bóg, który stworzy? wszech?wiat, podtrzymuje go w istnieniu przez swoje S?owo, Syna, który "podtrzymuje wszystko s?owem swej pot?gi" (Hbr 1, 3), i przez Ducha Stwórc?, który daje ?ycie.

321 Opatrzno?? Bo?a oznacza zrz?dzenia, przez które Bóg z mi?o?ci? i m?dro?ci? prowadzi wszystkie stworzenia do ich ostatecznego celu.

 

322 Chrystus zach?ca nas do dzieci?cego zawierzenia Opatrzno?ci naszego Ojca niebieskiego
157Por. Mt 6, 26-34., a ?w. Piotr Aposto? przypomina: "Wszystkie troski wasze przerzu?cie na Niego, gdy? Jemu zale?y na was" (1 P 5, 7)158Por. Ps 55, 23..

323 Opatrzno?? Bo?a dzia?a równie? przez dzia?anie stworze?. Bóg pozwala ludziom wspó?pracowa? w sposób wolny z Jego zamys?ami.

324 Dopuszczenie przez Boga z?a fizycznego i z?a moralnego jest tajemnic?. Bóg j? wyja?nia przez swojego Syna, Jezusa Chrystusa, który umar? i zmartwychwsta?, by zwyci??y? z?o. Wiara daje nam pewno??, ?e Bóg nie dopu?ci?by z?a, gdyby nie wyprowadza? z niego dobra drogami, które poznamy w pe?ni dopiero w ?yciu wiecznym.

 

 

Paragraf pi?ty

NIEBO I ZIEMIA

325 Symbol Apostolski stwierdza, ?e Bóg jest "Stwórc? nieba i ziemi", a Symbol Nicejsko-Konstantynopolita?ski uzupe?nia: "Wszystkich rzeczy widzialnych i niewidzialnych".

326 Wyra?enie "niebo i ziemia" w Pi?mie ?wi?tym oznacza to wszystko, co istnieje - ca?e stworzenie. 1023, 2794 Wskazuje równie? na 290 wi??, jaka wewn?trz stworzenia równocze?nie jednoczy i rozdziela niebo i ziemi?: "Ziemia" jest ?wiatem ludzi159Por. Ps 115, 16., "niebo" lub "niebiosa" mog? oznacza? firmament160Por. Ps 19, 2., ale tak?e w?asne "miejsce" Boga: "Ojca naszego, który jest w niebie" (Mt 5,16)161Ps 115,16 a wi?c tak?e "niebo", którym jest chwa?a eschatologiczna. S?owo "niebo" wskazuje w ko?cu "miejsce" stworze? duchowych - anio?ów - które otaczaj? Boga.

327 Wyznanie wiary Soboru Latera?skiego IV stwierdza, ?e Bóg "równocze?nie od pocz?tku czasu stworzy? z nico?ci jeden i drugi rodzaj stworze?, 296 stworzenia duchowe i materialne, to znaczy anio?ów i ?wiat ziemski, a na ko?cu cz?owieka, który z?o?ony z duszy i cia?a ??czy w sobie ?wiat duchowy i materialny"162Sobór Latera?ski IV DS 800; por. Sobór Watyka?ski I: DS 3002; Pawe? VI, DC Ludu Bo?ego, 8..

I. Anio?owie

Istnienie anio?ów - prawda wiary

328 Istnienie istot duchowych, niecielesnych, które Pismo ?wi?te nazywa l50 zazwyczaj anio?ami, jest prawd? wiary. ?wiadectwo Pisma ?wi?tego jest tak oczywiste, jak jednomy?lno?? Tradycji.

Kim s? anio?owie?

329 ?wi?ty Augustyn mówi na ich temat: "?Anio?? oznacza funkcj?, nie natur?. Pytasz, jak nazywa si? ta natura? - Duch. pytasz o funkcj?? - Anio?. Przez to, czym jest, jest duchem, a przez to, co wype?nia, jest anio?em"163?w. Augustyn, Enarratio in Psalmos, 103, 1,15: PL 37, 1348-49.. W ca?ym swoim bycie anio?owie s? s?ugami i wys?annikami Boga. Poniewa? zawsze kontempluj? "oblicze Ojca... który jest w niebie" (Mt 18, 10), s? wykonawcami Jego rozkazów, "by s?ucha? g?osu Jego s?owa" (Ps 103, 20).

330 Jako stworzenia czysto duchowe anio?owie posiadaj? rozum i wol?: s? stworzeniami osobowymi164Por. Pius XII, enc. Humani generis: DS 3891. i nie?miertelnymi165Por. ?k 20, 36.. przewy?szaj? doskona?o?ci? wszystkie stworzenia widzialne. ?wiadczy o tym blask ich chwa?y166Por. Dn 10, 9-12..

Chrystus "ze wszystkimi swoimi anio?ami"

331 Chrystus stanowi centrum ?wiata anielskiego. Anio?owie nale?? do Niego: "Gdy Syn Cz?owieczy przyjdzie w swej chwale i wszyscy anio?owie z Nim..." (Mt 25, 31). Nale?? do Niego, poniewa? zostali stworzeni przez Niego i dla 291 Niego: "Bo w Nim zosta?o wszystko stworzone: i to, co w niebiosach, i to, co na ziemi, byty widzialne i niewidzialne, czy Trony, czy Panowania, czy Zwierzchno?ci, czy W?adze. Wszystko przez Niego i dla Niego zosta?o stworzone" (Kol 1, 16). W jeszcze wi?kszym stopniu nale?? do Niego, poniewa? uczyni? ich pos?a?cami swojego zamys?u zbawienia: "Czy? nie s? oni wszyscy duchami przeznaczonymi do us?ug, posy?anymi na pomoc tym, którzy maj? posi??? zbawienie?" (Hbr 1, 14).

332 Anio?owie s? obecni od chwili stworzenia167Por. Hi 38, 7, gdzie s? nazwani "synami Bo?ymi". i w ci?gu ca?ej historii zbawienia, zwiastuj?c z daleka i z bliska to zbawienie oraz s?u??c wype?nieniu zamys?u Bo?ego. Oto niektóre przyk?ady: zamykaj? raj ziemski168Por. Rdz 3, 24., chroni? Lota169Por. Rdz 19., ratuj? Hagar i jej dziecko170Por. Rdz 21, 17., powstrzymuj? r?k? Abrahama171Por. Rdz 22, 11., po?rednicz? w przekazywaniu Prawa172Por. Dz 7, 53., prowadz? lud Bo?y173Por. Wj 23, 20-23., zwiastuj? narodziny174Por. Sdz 13. i powo?ania175Por. Sdz 6, 11-24; Iz 6, 6., towarzysz? prorokom176Por. 1 Krl 19, 5.. Wreszcie anio? Gabriel zwiastuje narodzenie Poprzednika oraz narodzenie samego Jezusa177Por. ?k 1,11. 26..

333 ?ycie S?owa Wcielonego, od Wcielenia do Wniebowst?pienia, jest otoczone adoracj? i s?u?b? anio?ów. Gdy Bóg "wprowadza Pierworodnego na ?wiat, mówi: Niech Mu oddaj? pok?on wszyscy anio?owie Bo?y" (Hbr 1, 6). Ich ?piew uwielbienia przy narodzeniu Chrystusa nie przesta? rozbrzmiewa? 559 w uwielbieniu Ko?cio?a: "Chwa?a Bogu..." (?k 2,14). Anio?owie strzeg? Jezusa w dzieci?stwie178Por. Mt 1, 20; 2, 13. 19., s?u?? Mu na pustyni179Por. Mk 1, 13; Mt 4, 11., umacniaj? Go w agonii180Por. ?k 22, 43. i mogliby ocali? Go z r?ki nieprzyjació?181Por. Mt 26, 53., jak kiedy? Izraela182Por. 2 Mch 10, 29-30;11, 8.. Anio?owie tak?e "ewangelizuj?", g?osz?c Dobr? Nowin? Wcielenia183Por. ?k 2, 10. 8-14. i Zmartwychwstania184Por. Mk 16, 5-7. Chrystusa. B?d? obecni w czasie powrotu Chrystusa, który zapowiadaj?185Por. Dz 1, 10-11., s?u??c Mu podczas s?du186Por. Mt 13, 41; 24, 31; ?k 12, 8-9..

Anio?owie w ?yciu Ko?cio?a

334 W taki sam sposób ca?e ?ycie Ko?cio?a korzysta z tajemniczej i pot??nej pomocy anio?ów187Por. Dz 5, 18-20; 8, 26-29;10, 3-8;12, 6-11; 27, 23-25..

335 W liturgii Ko?ció? ??czy si? z anio?ami, by uwielbia? trzykro? ?wi?tego Boga188Msza? Rzymski, Sanctus.; przywo?uje ich obecno?? (w Supplices Te rogamus... - "Pokornie 1138 Ci? prosimy..." z Kanonu rzymskiego, w In paradisum deducant te angeli... - "Niech anio?owie zawiod? ci? do raju...", w liturgii pogrzebowej lub w "Hymnie cherubinów" w liturgii bizantyjskiej) oraz czci szczególnie pami?? niektórych anio?ów (?w. Micha?a, ?w. Gabriela, ?w. Rafa?a, Anio?ów Stró?ów).

336 ?ycie ludzkie od dzieci?stwa189Por. Mt 18, 10. a? do zgonu190Por. ?k 16, 22. jest otoczone opiek?191Por. Ps 34, 8; 91, 10-13. 1020 i wstawiennictwem192Por. Hi 33, 23-24; Za 1, 12; Tb 12, 12. anio?ów. "Ka?dy wierny ma u swego boku anio?a jako opiekuna i stró?a, by prowadzi? go do ?ycia"193?w. Bazyli Wielki, Adversus Eunomium, 3, 1: PG 29, 656 B.. Ju? na ziemi ?ycie chrze?cija?skie uczestniczy - przez wiar? - w b?ogos?awionej wspólnocie anio?ów i ludzi, zjednoczonych w Bogu.

II. ?wiat widzialny

337 Bóg sam stworzy? ?wiat widzialny w ca?ym jego bogactwie, jego ró?norodno?ci i 290 porz?dku. Pismo ?wi?te przedstawia symbolicznie dzie?o Stwórcy jako ci?g sze?ciu dni Boskiej "pracy", która ko?czy si? "odpoczynkiem" siódmego dnia (Rdz 1, 1-2, 4). Na temat stworzenia Pismo ?wi?te naucza prawd objawionych przez Boga dla naszego zbawienia194Por. Sobór Watyka?ski II, konst. Dei verbum, 11.; pozwalaj? one 293 "poznawa? najg??bsz? natur? ca?ego stworzenia, jego warto?? i przeznaczenie do chwa?y Bo?ej"195Sobór Watyka?ski II, konst. Lumen gentium, 36..

338 Nie istnieje nic, co nie zawdzi?cza?oby swego istnienia Bogu Stwórcy. ?wiat 297 zacz?? si? wtedy, gdy zosta? wydobyty z nico?ci s?owem Boga; wszystkie istniej?ce byty, ca?a natura, ca?a historia ludzka zakorzeniaj? si? w tym pierwotnym wydarzeniu; ono jest pocz?tkiem, który tworzy ?wiat i zapocz?tkowuje czas196Por. ?w. Augustyn, De Genesi contra Manichaeos, I, 2, 4: PL 35, 175..

339 Ka?de stworzenie posiada swoj? w?asn? dobro? i doskona?o??. O ka?dym 2501 z dzie? "sze?ciu dni" jest powiedziane: "A widzia? Bóg, ?e by?o dobre". "Wszystkie rzeczy bowiem z samego faktu, ?e s? stworzone, maj? w?asn? 299 trwa?o??, prawdziwo??, dobro? i równocze?nie w?asne prawa i porz?dek"197Sobór Watyka?ski II, konst. Gaudium et spes, 36.. Ró?ne stworzenia, chciane w ich w?asnym bycie, odzwierciedlaj?, ka?de na swój sposób, jaki? promie? niesko?czonej m?dro?ci i dobroci Boga. Z tego powodu 226 cz?owiek powinien szanowa? dobro? ka?dego stworzenia, by unika? nieuporz?dkowanego wykorzystania rzeczy, które lekcewa?y Stwórc? oraz powoduje zgubne konsekwencje dla ludzi i ich ?rodowiska.

340 Wspó?zale?no?? stworze? jest chciana przez Boga. S?o?ce i ksi??yc, cedr 1937 i ma?y kwiatek, orze? i wróbel: niezmierna rozmaito?? i ró?norodno?? stworze? oznacza, ?e ?adne z nich nie wystarcza sobie samemu. Istniej? one tylko we wzajemnej zale?no?ci od siebie, by uzupe?nia? si?, s?u??c jedne drugim.

341 Pi?kno wszech?wiata: Porz?dek i harmonia ?wiata stworzonego wynikaj? z ró?norodno?ci bytów oraz zwi?zków, jakie istniej? mi?dzy nimi. Cz?owiek odkrywa je stopniowo jako prawa natury. Budz? one podziw uczonych. Pi?kno 283 stworzenia jest odbiciem niesko?czonego pi?kna Stwórcy. Powinno ono budzi? 2500 szacunek i zach?ca? do poddania Bogu rozumu i woli cz?owieka.

342 Hierarchia stworze? jest wyra?ona przez porz?dek "sze?ciu dni", który przechodzi od tego, co mniej doskona?e, do tego, co bardziej doskona?e. Bóg 310 kocha wszystkie swoje stworzenia198Por. Ps 145, 9., troszczy si? o wszystkie, nawet o wróble. Niemniej Jezus mówi: "Jeste?cie wa?niejsi ni? wiele wróbli" (?k 12, 7), a tak?e: "O ile? wa?niajszy jest cz?owiek ni? owca!" (Mt 12,12).

343 Cz?owiek jest szczytem dzie?a stworzenia. Opis natchniony wyra?a t? prawd?, wyra?nie oddzielaj?c stworzenie cz?owieka od stworzenia innych 355 stworze?199Por. Rdz 1, 26..

344 Istnieje solidarno?? mi?dzy wszystkimi stworzeniami, wynikaj?ca z faktu, ?e wszystkie one maj? tego samego Stwórc? i wszystkie s? skierowane 293,1939, ku Jego chwale: 2416

 

Pochwalony b?d?, Panie,

Z wszystkimi Twoimi stworzeniami,

A przede wszystkim z naszym bratem s?o?cem,

Które dzie? daje, a Ty przez nie ?wiecisz,

Ono jest pi?kne i promieniste,

A przez swój blask

Jest Twoim wyobra?eniem, o Najwy?szy...

 

Panie, b?d? pochwalony 1218

Przez nasz? siostr? wod?,

Która jest wielce po?yteczna

I pokorna, i cenna, i czysta...

Panie, b?d? pochwalony

Przez nasz? siostr? - matk? ziemi?,

Która nas ?ywi i chowa,

I rodzi ró?ne owoce, barwne kwiaty i zio?a...

 

Czy?cie chwa?? i b?ogos?awie?stwo Panu

I sk?adajcie Mu dzi?ki,

I s?u?cie Mu

Z wielk? pokor?200?w. Franciszek z Asy?u, Cantico delle creature..

 

345 Szabat - koniec dzie?a "sze?ciu dni". Tekst ?wi?ty mówi, ?e "Bóg uko?czy? w dniu szóstym swe dzie?o, nad którym pracowa?", "w ten sposób zosta?y 2168 uko?czone niebo i ziemia", i ?e Bóg "odpocz?? dnia siódmego", "pob?ogos?awi? ów siódmy dzie? i uczyni? go ?wi?tym" (Rdz 2, 1-3). S?owa te s? bogate w zbawcz? nauk?:346 Bóg nada? stworzeniu podstaw? i prawa, które pozostaj? trwa?e201Por. Hbr 4, 3-4., na których 2169 wierz?cy b?dzie móg? oprze? si? z ufno?ci? i które b?d? dla niego znakiem i r?kojmi? niezachwianej wierno?ci Przymierza Bo?ego202Por. Jr 31, 35-37; 33,19-26.. Cz?owiek ze swej strony powinien pozosta? wierny tej podstawie i szanowa? prawa, które Stwórca wpisa? w swoje dzie?o.

347 Stworzenie zosta?o powo?ane do istnienia ze wzgl?du na Szabat, a wi?c kult 1145-1152 i adoracj? Boga. Kult jest wpisany w porz?dek stworzenia203Por. Rdz 1, 14.. Operi Dei nihil praeponatur - "Nic nie mo?e by? stawiane ponad s?u?b? Bo??" - mówi Regu?a ?w. Benedykta, wskazuj?c w ten sposób na poprawny porz?dek ludzkich zaj??.

348 Szabat znajduje si? w centrum prawa Izraela. Zachowywanie przykaza? jest 2172 odpowiedzi? na m?dro?? i wol? Boga wyra?on? w dziele stworzenia.

349 Ósmy dzie?. Dla nas jednak zaja?nia? nowy dzie?: dzie? Zmartwychwstania Chrystusa 2174. Siódmy dzie? ko?czy pierwsze stworzenie. Ósmy dzie? 1046 zaczyna nowe stworzenie. W ten sposób dzie?o stworzenia dochodzi do punktu kulminacyjnego w jeszcze wi?kszym dziele Odkupienia. Pierwsze stworzenie odnajduje swój sens i swój szczyt w nowym stworzeniu w Chrystusie, którego blask przekracza pierwsze stworzenie204Por. Msza? Rzymski, Wigilia Paschalna, modlitwa po pierwszym czytaniu..

 

W skrócie

 

350 Anio?owie s? stworzeniami duchowymi, które nieustannie wielbi? Boga i s?u?? Jego zbawczym zamys?om wobec innych stworze?: "Ad omnia bona nostra cooperantur angeli" - "Anio?owie wspó?dzia?aj? we wszystkim, co dla nas dobre"
205?w. Tomasz z Akwinu, Summa theologiae, I, 114, 3, ad 3..

351 Anio?owie otaczaj? Chrystusa, swego Pana. S?u?? Mu w szczególny sposób w wype?nianiu Jego zbawczej misji wobec ludzi.

352 Ko?ció? czci anio?ów, którzy pomagaj? mu w jego ziemskiej pielgrzymce i opiekuj? si? wszystkimi lud?mi.

353 Bóg chcia?, aby stworzenia by?y zró?nicowane, dobre, wspó?zale?ne i uporz?dkowane. Przeznaczy? wszystkie stworzenia materialne dla dobra rodzaju ludzkiego. Cz?owiek, a przez niego cale stworzenie, jest przeznaczony dla chwa?y Bo?ej.

354 Poszanowanie praw wpisanych w stworzenie i zwi?zków wynikaj?cych z natury rzeczy jest zasad? m?dro?ci i podstaw? moralno?ci.

 

Paragraf szósty

CZ?OWIEK

355 "Stworzy? Bóg cz?owieka na swój obraz, na obraz Bo?y go stworzy?" (Rdz 1, 27). Cz?owiek zajmuje wyj?tkowe miejsce w stworzeniu: zosta? on 1700, 343 stworzony "na obraz Bo?y" (I); w swojej w?asnej naturze jednoczy ?wiat duchowy i ?wiat materialny (II); jest stworzony jako "m??czyzna i kobieta" (III); Bóg obdarzy? go swoj? przyja?ni? (IV).

I. "Na obraz Bo?y"

356 Po?ród wszystkich stworze? widzialnych jedynie cz?owiek jest "zdolny do poznania i mi?owania swego Stwórcy"206Sobór Watyka?ski II, konst. Gaudium et spes, 12.; jest on "jedynym na ziemi stworzeniem, 1703, 2258 którego Bóg chcia? dla niego samego"207Sobór Watyka?ski II, konst. Gaudium et spes, 24.. Tylko cz?owiek jest wezwany do uczestniczenia w ?yciu Bo?ym przez poznanie i mi?o??. Zosta? stworzony 225 w tym celu i to stanowi podstawow? racj? jego godno?ci:

 

Czemu to, prosz?, obdarzy?e? cz?owieka tak wielk? godno?ci?? Niew?tpliwie, sta?o si? tak jedynie dla niepoj?tej mi?o?ci, dzi?ki której dostrzeg?e? Twe stworzenie w sobie samym i w nim si? rozmi?owa?e?... Bo z mi?o?ci stworzy?e? go i da?e? mu 295 istnienie, by radowa? si? Twoim najwy?szym i wiecznym dobrem208?w. Katarzyna ze Sieny, Dialogi, 4,13; por. Liturgia Godzin, IV, Godzina czyta? z 19 niedzieli zwyk?ej..

 

357 Cz?owiek, poniewa? zosta? stworzony na obraz Bo?y, posiada godno?? osoby: nie jest tylko czym?, ale kim?. Jest zdolny poznawa? siebie, panowa? 1935 nad sob?, w sposób dobrowolny dawa? siebie oraz tworzy? wspólnot? z innymi 1877 osobami; przez ?ask? jest powo?any do przymierza ze swoim Stwórc?, do dania Mu odpowiedzi wiary i mi?o?ci, jakiej nikt inny nie mo?e za niego da?.358 Bóg wszystko stworzy? dla cz?owieka209Por. Sobór Watyka?ski II, konst. Gaudium et spes, 12; 24; 39., ale on zosta? stworzony, aby s?u?y? Bogu i kocha? Go oraz by ofiarowa? Mu ca?e stworzenie: 299, 901

 

Jaka? to istota otoczona tak wielkim powa?aniem otrzyma istnienie? Jest ni? cz?owiek, wielka i wspania?a posta? ?yj?ca, cenniejsza w oczach Bo?ych ni? ca?e stworzenie. Jest ni? cz?owiek; dla niego istnieje niebo i ziemia, morze i ca?e stworzenie. Do jego zbawienia Bóg przywi?zuje tak? wag?, ?e dla niego nie oszcz?dzi? nawet swego jedynego Syna. Bóg nie przesta? bowiem czyni? wszystkiego, by doprowadzi? cz?owieka do siebie i posadzi? go po swojej prawicy210?w. Jan Chryzostom, Sermones in Genesim, 2, 1: PG 54, 587 D-588 A..

 

359 "Tajemnica cz?owieka wyja?nia si? naprawd? dopiero w tajemnicy S?owa 1701 Wcielonego"211Sobór Watyka?ski II, konst. Gaudium et spes, 22.:

?wi?ty Pawe? poucza nas, ?e dwóch ludzi da?o pocz?tek rodzajowi ludzkiemu: 388, 411 Adam i Chrystus... Sta? si? - mówi - pierwszy cz?owiek, Adam, dusz? ?yj?c?, a ostatni Adam - duchem o?ywiaj?cym. Pierwszy zosta? stworzony przez ostatniego; od Niego te? otrzyma? dusz? daj?c? ?ycie... Drugi Adam umie?ci? swój obraz w pierwszym, gdy go stwarza?. Dlatego przyj?? jego cia?o i imi?, aby nie zgin??o to, co uczyni? na swe podobie?stwo. Jest zatem pierwszy Adam i ostatni Adam. Tamten pierwszy ma pocz?tek, Ten ostatni nie ma ko?ca, a jest w rzeczywisto?ci pierwszy, jak to sam stwierdza: "Ja jestem Pierwszy i Ostatni"212?w. Piotr Chryzolog, Sermones, 117: PL 52, 520 B; por. Liturgia Godzin, IV, Godzina czyta? z soboty 29 tygodnia..

 

360 Dzi?ki wspólnemu pocz?tkowi rodzaj ludzki stanowi jedno??. Bóg 225, 404, bowiem "z jednego cz?owieka wywiód? ca?y rodzaj ludzki" (Dz 17, 26)213Por. Tb 8, 6.. 775, 831, 842

Wspania?a wizja, która pozwala nam kontemplowa? rodzaj ludzki w jedno?ci jego pocz?tku w Bogu... w jedno?ci jego natury, u wszystkich z?o?onej tak samo z materialnego cia?a i duchowej duszy; w jedno?ci jego bezpo?redniego celu i jego misji w ?wiecie; w jedno?ci miejsca jego zamieszkania - ziemi oraz dóbr, z których wszyscy ludzie na podstawie prawa naturalnego mog? korzysta?, by podtrzymywa? i rozwija? swoje ?ycie; w jedno?ci celu nadprzyrodzonego, którym jest sam Bóg, do którego wszyscy maj? d??y?; w jedno?ci ?rodków potrzebnych do osi?gni?cia tego celu... w jedno?ci odkupienia, którego dla wszystkich dokona? Chrystus214Pius XII, enc. Summi pontificatus; por. Sobór Watyka?ski II, dekl. Nostra aetate, 1..

 

361 "Prawo ludzkiej solidarno?ci i mi?o?ci"215Tam?e., nie wykluczaj?c bogatej 1939, ró?norodno?ci osób, kultur i ludów, zapewnia nas, ?e wszyscy ludzie s? rzeczywi?cie bra?mi.II. Corpore et anima unus - "jeden cia?em i dusz?"

362 Osoba ludzka, stworzona na obraz Bo?y, jest równocze?nie istot? cielesn? 1146, 2332 i duchow?. Opis biblijny wyra?a t? rzeczywisto?? j?zykiem symbolicznym, gdy stwierdza, ?e "Bóg ulepi? cz?owieka z prochu ziemi i tchn?? w jego nozdrza tchnienie ?ycia, wskutek czego sta? si? cz?owiek istot? ?yw?" (Rdz 2, 7). Ca?y cz?owiek jest wi?c chciany przez Boga.

363 Poj?cie dusza cz?sto oznacza w Pi?mie ?wi?tym ?ycie ludzkie216Por. Mt 16, 25-26; J 15, 13. lub ca?? osob? ludzk?217Por. Dz 2, 41.. Oznacza tak?e to wszystko, co w cz?owieku jest najbardziej 1703 wewn?trzne218Por. Mt 26, 38; J 12, 27. i najwarto?ciowsze219Por. Mt 10, 28; 2 Mch 6, 30.; to, co sprawia, ?e cz?owiek jest w sposób najbardziej szczególny obrazem Boga: "dusza" oznacza zasad? duchow? w cz?owieku.

364 Cia?o cz?owieka uczestniczy w godno?ci "obrazu Bo?ego"; jest ono cia?em ludzkim w?a?nie dlatego, ?e jest o?ywiane przez dusz? duchow?, i ca?a osoba 1004 ludzka jest przeznaczona, by sta? si? w Ciele Chrystusa ?wi?tyni? Ducha220Por. 1 Kor 6, 19-20; 15, 44-45.:

 

Cz?owiek, stanowi?cy jedno?? cia?a i duszy, skupia w sobie dzi?ki swej cielesnej naturze elementy ?wiata materialnego, tak ?e przez niego dosi?gaj? one swego szczytu i wznosz? g?os w dobrowolnym chwaleniu Stwórcy. Nie wolno wi?c cz?owiekowi gardzi? ?yciem cia?a, lecz przeciwnie, powinien on uwa?a? cia?o 2289 swoje, jako przez Boga stworzone i maj?ce by? wskrzeszone w dniu ostatecznym, za dobre i godne szacunku221Sobór Watyka?ski II, konst. Gaudium et spes, 14..

 

365 Jedno?? cia?a i duszy jest tak g??boka, ?e mo?na uwa?a? dusz? za "form?" cia?a222Por. Sobór w Vienne (1312): DS 902.; oznacza to, ?e dzi?ki duszy duchowej cia?o utworzone z materii jest cia?em ?ywym i ludzkim; duch i materia w cz?owieku nie s? dwiema po??czonymi naturami, ale ich zjednoczenie tworzy jedn? natur?.366 Ko?ció? naucza, ?e ka?da dusza duchowa jest bezpo?rednio stworzona przez Boga223Por. Pius XII, enc. Humani generis: DS 3896; Pawe? VI, Wyznanie wiarv Ludu Bo?ego, 8. nie jest ona "produktem" rodziców - i jest nie?miertelna224Por. Sobór Latera?ski V (1513): DS 1440. nie ginie wi?c po jej oddzieleniu si? od cia?a w chwili ?mierci i po??czy si? na 1005, 997 nowo z cia?em w chwili ostatecznego zmartwychwstania.

367 Niekiedy odró?nia si? dusz? od ducha. W ten sposób ?w. Pawe? modli si?, aby "nienaruszony duch wasz, dusza i cia?o... zachowa?y si? na przyj?cie 2083 Pana" (1 Tes 5, 23). Ko?ció? naucza, ?e rozró?nienie to nie wprowadza jakiego? dualizmu w duszy225Sobór Konstantynopolita?ski IV (870): DS 657.. "Duch" oznacza, ?e cz?owiek, pocz?wszy od chwili swego stworzenia, jest skierowany ku swojemu celowi nadprzyrodzonemu226Sobór Watyka?ski I: DS 3005; por. Sobór Watyka?ski II, konst. Gaudium et spes, 22., a jego dusza jest uzdolniona do tego, by by?a w darmowy sposób podniesiona do komunii z Bogiem227Por. Pius XII, enc. Humani generis: DS 3891..

368 478, 582, Tradycja duchowa Ko?cio?a mówi tak?e o sercu, w biblijnym sensie 1431,1764, "g??bi jestestwa" (Jr 31, 33), gdzie osoba opowiada si? za Bogiem lub 2517, 2562, przeciw Niemu228Por. Pwt 6, 5; 29, 3; Iz 29, 13; Ez 36, 26; Mt 6, 21; ?k 8, 15; Rz 5, 5.. 2843

 

III. "M??czyzn? i niewiast? stworzy? ich" 2331-2336Równo?? i odmienno?? chciane przez Boga

369 M??czyzna i kobieta s? stworzeni, to znaczy chciani przez Boga, z jednej strony w doskona?ej równo?ci jako osoby ludzkie, a z drugiej strony, w ich byciu m??czyzn? i kobiet?. "Bycie m??czyzn?", "bycie kobiet?" jest rzeczywisto?ci? dobr? i chcian? przez Boga: m??czyzna i kobieta maj? nieutracaln? godno??, która pochodzi wprost od Boga, ich Stwórcy229Por. Rdz 2, 7. 22.. M??czyzna i kobieta maj? tak? sam? godno??, zostali stworzeni "na obraz Boga". W swoim "byciu m??czyzn?" i "byciu kobiet?" odzwierciedlaj? oni m?dro?? i dobro? Stwórcy.

370 Bóg w ?adnym wypadku nie jest obrazem cz?owieka. Nie jest ani m??czyzn?, ani 42, 239 kobiet?. Bóg jest czystym duchem, w którym nie ma miejsca na ró?nic? p?ci. "Doskona?o??" m??czyzny i kobiety odzwierciedla co? z niesko?czonej doskona?o?ci Boga: doskona?o?ci matki230Por. Iz 49, 14-15; 66, 13; Ps 131, 2-3. oraz doskona?o?ci ojca i ma??onka231Por. Oz 11, 1-4; Jr 3, 4-19..

"Jedno dla drugiego" - "jedno?? we dwoje"

371 M??czyzna i kobieta, stworzeni razem, s? chciani przez Boga jako jedno 1605 dla drugiego. S?owo Bo?e pozwala nam zrozumie? t? prawd? w ró?nych fragmentach tekstu ?wi?tego. "Nie jest dobrze, ?eby m??czyzna by? sam; uczyni? mu zatem odpowiedni? dla niego pomoc" (Rdz 2, 18). ?adne ze zwierz?t nie mo?e by? tym "partnerem" m??czyzny232Por. Rdz 2, 19-20.. Kobieta, któr? Bóg "kszta?tuje" z ?ebra wyj?tego z cia?a m??czyzny i któr? przyprowadza do m??czyzny, wywo?uje u niego okrzyk podziwu, mi?o?ci i jedno?ci: "Ta dopiero jest ko?ci? z moich ko?ci i cia?em z mego cia?a!" (Rdz 2, 23). M??czyzna odkrywa kobiet? jako inne "ja" tego samego cz?owiecze?stwa.

372 M??czyzna i kobieta s? stworzeni "jedno dla drugiego": Bóg nie stworzy? ich "jako cz??ci" i "niekompletnych". Bóg stworzy? ich do wspólnoty osób, w której jedno mo?e by? "pomoc?" dla drugiego, poniewa? s? równocze?nie równi jako osoby ("ko?? z moich ko?ci...") i uzupe?niaj? si? jako m??czyzna i kobieta. Bóg ??czy ich w ma??e?stwie w taki sposób, ?e staj?c si? "jednym 1652, 2366 cia?em" (Rdz 2, 24), mog? przekazywa? ?ycie ludzkie: "B?d?cie p?odni i rozmna?ajcie si?, aby?cie zaludnili ziemi?" (Rdz 1, 28). Przekazuj?c swojemu potomstwu ?ycie ludzkie, m??czyzna i kobieta jako ma??onkowie i rodzice wspó?dzia?aj? w wyj?tkowy sposób z dzie?em Stwórcy233Por. Sobór Watyka?ski II, konst. Gaudium et spes, 50..373 W zamy?le Bo?ym m??czyzna i kobieta s? powo?ani do czynienia sobie ziemi "poddan?" (Rdz 1, 28) jako "zarz?dcy" Bo?y. To w?adanie nie mo?e by? 307 samowolnym i niszcz?cym panowaniem. M??czyzna i kobieta, stworzeni na 2415 obraz Stwórcy, który mi?uje "wszystkie stworzenia" (Mdr 11, 24), s? powo?ani, by uczestniczy? w Opatrzno?ci Bo?ej w stosunku do innych stworze?. Z tego wynika ich odpowiedzialno?? za ?wiat powierzony im przez Boga.

IV. Cz?owiek w raju

374 Pierwszy cz?owiek nie tylko zosta? stworzony jako dobry, lecz tak?e ukonstytuowany w przyja?ni ze swoim Stwórc? oraz w harmonii z sob? samym 54 i otaczaj?cym go stworzeniem. Stan ten przewy?szy jedynie chwa?a nowego stworzenia w Chrystusie.

 

375 Ko?ció?, interpretuj?c w autentyczny sposób symbolizm j?zyka biblijnego w ?wietle Nowego Testamentu i Tradycji, naucza, ?e nasi pierwsi rodzice Adam i Ewa zostali ukonstytuowani w stanie "?wi?to?ci i sprawiedliwo?ci l997 pierwotnej"234Sobór Trydencki: DS 1511.. T? ?ask? ?wi?to?ci pierwotnej by?o "uczestnictwo w ?yciu Bo?ym"235Sobór Watyka?ski II, konst. Lumen gentium, 2..

376 Promieniowanie tej ?aski umacnia?o wszystkie wymiary ?ycia cz?owieka. Dopóki cz?owiek pozostawa? w za?y?o?ci z Bogiem, nie mia? ani umiera?236Por. Rdz 2, 17; 3,19., ani cierpie?237Por. Rdz 3, 16.. Wewn?trzna harmonia osoby ludzkiej, harmonia mi?dzy m??czyzn? i 1008,1502 kobiet?238Por. Rdz 2, 25., a wreszcie harmonia mi?dzy pierwsz? par? i ca?ym stworzeniem konstytuowa?a stan nazywany "pierwotn? sprawiedliwo?ci?".

377 "W?adanie" ?wiatem, które Bóg od pocz?tku powierzy? cz?owiekowi urzeczywistnia?o si? przede wszystkim w samym cz?owieku jako panowanie nad sob?. Cz?owiek by? nieskazitelny i uporz?dkowany w swoim bycie, 2514 poniewa? by? wolny od potrójnej po??dliwo?ci239Por. 1 J 2, 16., która poddaje go przyjemno?ciom zmys?owym, po??daniu dóbr ziemskich i afirmacji siebie wbrew nakazom rozumu.

378 Znakiem "za?y?o?ci" cz?owieka z Bogiem jest to, ?e Bóg umieszcza go 2415, 2427 w ogrodzie240Por. Rdz 2, 8.. Cz?owiek ?yje w nim, aby "uprawia? go i dogl?da?" (Rdz 2,15); praca nie jest ci??arem241Por. Rdz 3, 17-19., ale wspó?prac? m??czyzny i kobiety z Bogiem w doskonaleniu stworzenia widzialnego.

379 Harmonia pierwotnej sprawiedliwo?ci, przewidziana dla cz?owieka w zamy?le Bo?ym, zostanie utracona przez grzech naszych pierwszych rodziców.

 

W skrócie

 

380 "Bo?e, Ty stworzy?e? cz?owieka na swoje podobie?stwo i powierzy?e? mu ca?y ?wiat, aby s?u??c Tobie samemu jako Stwórcy, rz?dzi? wszelkim stworzeniem"
242Msza? Rzymski, IV Modlitwa eucharystyczna..

 

381 Cz?owiek jest przeznaczony do odtwarzania obrazu Syna Bo?ego, który sta? si? cz?owiekiem - obrazem "Boga niewidzialnego" (Kol 1, 15) - aby Chrystus by? pierworodnym mi?dzy wielu bra?mi i siostrami
243Por. Ef 1, 3-6; Rz 8, 29..

 

382 Cz?owiek jest jeden cia?em i dusz?
244Por. Sobór Watyka?ski II, konst. Gaudium et spes, 14.. Nauka wiary przyjmuje, ?e dusza duchowa i nie?miertelna jest stworzona bezpo?rednio przez Boga.

 

383 "Bóg nie stworzy? cz?owieka samotnym, gdy? od pocz?tku ?stworzy? m??czyzn? i niewiast?? (Rdz 1, 27), a zespolenie ich stanowi pierwsz? form? wspólnoty osób"
245Sobór Watyka?ski II, konst. Gaudium et spes, 12..

384 Objawienie pozwala nam pozna? stan pierwotnej ?wi?to?ci i sprawiedliwo?ci m??czyzny i kobiety przed grzechem: z ich przyja?ni z Bogiem wyp?ywa?o szcz??cie ich ?ycia w raju.

 

Paragraf siódmy

UPADEK

385 Bóg jest niesko?czenie dobry i wszystkie Jego dzie?a s? dobre. Nikogo jednak nie omija do?wiadczenie cierpienia i z?a obecnego w naturze, które jawi? si? jako zwi?zane z ograniczeniami w?a?ciwymi dla stworze?, a przede wszystkim 309 zagadnienie z?a moralnego. Sk?d pochodzi z?o? "Zmaga?em si? z zagadnieniem pochodzenia z?a. I nie znajdowa?em rozwi?zania" - mówi ?w. Augustyn246?w. Augustyn, Confessiones, VII, 7, 11.; jego bolesne poszukiwanie zako?czy si? dopiero wraz z nawróceniem do Boga ?ywego. "Tajemnica bezbo?no?ci" (2 Tes 2, 7) wyja?nia si? bowiem tylko w "tajemnicy pobo?no?ci" (1 Tm 3, 16). Objawienie mi?o?ci Bo?ej w Chrystusie pokaza?o równocze?nie zasi?g z?a i nadzwyczajn? obfito?? ?aski247Por. Rz 5, 20.. Musimy wi?c rozwa?a? 457 zagadnienie pocz?tku z?a, kieruj?c spojrzenie 1848 naszej wiary na Tego, który sam jest jego Zwyci?zc?248Por. ?k 11, 21-22; J 16, 11; 1 J 3, 8.. 539

I. "Gdzie wzmóg? si? grzech, tam jeszcze obficiej rozla?a si? ?aska"

Rzeczywisto?? grzechu

386 Grzech jest obecny w historii cz?owieka; na pró?no kto? chcia?by go nie zauwa?a? lub nadawa? inne nazwy tej mrocznej rzeczywisto?ci. Usi?uj?c zrozumie? grzech, trzeba najpierw uzna? g??bok? wi?? cz?owieka z Bogiem, 1847 poniewa? poza t? relacj? z?o grzechu nie ujawnia si? w swojej prawdziwej istocie jako odrzucenie Boga i przeciwstawienie si? Mu, ci???c w dalszym ci?gu na ?yciu cz?owieka i na historii.

387 Rzeczywisto?? grzechu, a zw?aszcza grzechu pierworodnego, wyja?nia si? dopiero w ?wietle Objawienia Bo?ego. Bez tego poznania Boga, jakie ono nam daje, nie mo?na jasno uzna? grzechu; pojawia si? pokusa, by wyja?nia? go 1848 jedynie jako wad? w rozwoju, s?abo?? psychiczn?, b??d, konieczn? konsekwencj? nieodpowiedniej struktury spo?ecznej itd. Tylko poznanie zamys?u Bo?ego wobec cz?owieka pozwala zrozumie?, ?e grzech jest nadu?yciem wolno?ci, której 1739 Bóg udzieli? osobom stworzonym, by mog?y Go mi?owa? oraz mi?owa? si? wzajemnie

Grzech pierworodny - istotna prawda wiary

388 Wraz z rozwojem Objawienia wyja?nia si? tak?e rzeczywisto?? grzechu. Chocia? lud Bo?y Starego Testamentu pozna? w pewien sposób bolesn? sytuacj? 431 cz?owieka w ?wietle historii upadku opowiedzianej w Ksi?dze Rodzaju, nie móg? 208 jednak zrozumie? ostatecznego znaczenia tej historii, poniewa? ukazuje si? ona w pe?ni tylko w ?wietle ?mierci i Zmartwychwstania Jezusa Chrystusa249Por. Rz 5, 12-21.. Trzeba pozna? Chrystusa jako ?ród?o ?aski, by uzna? Adama za ?ród?o grzechu. 359 Duch-Paraklet, pos?any przez Zmartwychwsta?ego, przyszed? "przekona? ?wiat 729 o grzechu" (J 16, 8), objawiaj?c Tego, który jest jego Odkupicielem.

389 Nauka o grzechu pierworodnym jest w pewnym sensie "odwrotn? 422 stron?" Dobrej Nowiny, ?e Jezus jest Zbawicielem wszystkich ludzi, ?e wszyscy potrzebuj? zbawienia i ?e zbawienie jest ofiarowane wszystkim dzi?ki Chrystusowi. Ko?ció?, który ma zmys? Chrystusa250Por. 1 Kor 2, 16., wie dobrze, ?e nie mo?na naruszy? objawienia grzechu pierworodnego, nie naruszaj?c misterium Chrystusa.

Aby czyta? opis upadku

390 Opis upadku (Rdz 3) u?ywa j?zyka obrazowego, ale stwierdza wydarzenie 289 pierwotne, fakt, który mia? miejsce na pocz?tku historii cz?owieka251Por. Sobór Watyka?ski II, konst. Gaudium et spes, 13.. Objawienie daje nam pewno?? wiary, ?e ca?a historia ludzka jest naznaczona pierworodn? win?, w sposób wolny zaci?gni?t? przez naszych pierwszych rodziców252Por. Sobór Trydencki: DS 1513; Pius XII, enc. Humani generis: DS 3897; Pawe? VI, Przemówienie (11 lipca 1966)..

II. Upadek anio?ów

391 Do wyboru niepos?usze?stwa sk?oni? naszych pierwszych rodziców uwodzicielski 2538 g?os przeciwstawiaj?cy si? Bogu253Por. Rdz 3, 1-5.. Ten g?os przez zazdro?? sprowadza na nich ?mier?254Por. Mdr 2, 24.. Pismo ?wi?te i Tradycja Ko?cio?a widz? w tej istocie upad?ego anio?a, nazywanego Szatanem lub diab?em255Por. J 8, 44; Ap 12, 9.. Ko?ció? naucza, ?e by? on najpierw dobrym anio?em stworzonym przez Boga: Diabolus enim et alii daemones a Deo quidem natura creati sunt boni, sed ipsi per se facti sunt mali" - Diabe? bowiem i inne z?e duchy zosta?y stworzone przez Boga jako dobre z natury, ale same uczyni?y si? z?ymi"256Sobór Latera?ski IV (1215): DS 800..

392 Pismo ?wi?te mówi o grzechu tych anio?ów257Por. 2 P 2, 4.. Ich "upadek" polega na 1850 wolnym wyborze dokonanym przez te duchy stworzone, które radykalnie i nieodwo?alnie odrzuci?y Boga i Jego Królestwo. Odbicie tego buntu znajdujemy w s?owach kusiciela skierowanych do naszych pierwszych rodziców: 2482 "tak jak Bóg b?dziecie" (Rdz 3, 5). Diabe? "trwa w grzechu od pocz?tku" (1 J 3, 8) i jest "ojcem k?amstwa" (J 8, 44).

393 Nieodwo?alny charakter wyboru dokonanego przez anio?ów, a nie brak 1033-1037 niesko?czonego mi?osierdzia Bo?ego sprawia, ?e ich grzech nie mo?e by? przebaczony. "Nie ma dla nich skruchy po upadku, jak nie ma skruchy dla ludzi po ?mierci"258?w. Jan Damasce?ski, De fide orthodoxa, II, 4: PG 94, 877 C..

1022 394 Pismo ?wi?te potwierdza zgubny wp?yw tego, o którym Jezus mówi, ?e "od pocz?tku by? on zabójc?" (J 8, 44), a nawet usi?owa? odwróci? Jezusa od 538-540 misji powierzonej Mu przez Ojca259Por. Mt 4, 1-11.. "Syn Bo?y objawi? si? po to, aby zniszczy? 550 dzie?a diab?a" (1 J 3, 8). W?ród jego dzie? najci??sze w konse­kwencjach by?o 2846-2849 k?amliwe uwiedzenie, które doprowadzi?o cz?owieka do niepos?usze?stwa Bogu.

395 Moc Szatana nie jest jednak niesko?czona. Jest on tylko stworzeniem; jest mocny, poniewa? jest czystym duchem, ale jednak stworzeniem: nie mo?e 309 przeszkodzi? w budowaniu Królestwa Bo?ego. Chocia? Szatan dzia?a w ?wiecie przez nienawi?? do Boga i Jego Królestwa w Jezusie Chrystusie, a jego dzia?anie 1673 powoduje wielkie szkody - natury duchowej, a po?rednio nawet natury fizycznej - dla ka?dego cz?owieka i dla spo?ecze?stwa, dzia?anie to jest dopuszczone 412 przez Opatrzno?? Bo??, która z moc? i zarazem ?agodno?ci? kieruje histori? cz?owieka i ?wiata. Dopuszczenie przez Boga dzia?ania Szatana jest wielk? 2850-2854 tajemnic?, ale "wiemy, ?e Bóg z tymi, którzy Go mi?uj?, wspó?dzia?a we wszystkim dla ich dobra" (Rz 8, 28).

III. Grzech pierworodny

Próba wolno?ci

396 Bóg stworzy? cz?owieka na swój obraz i ukonstytuowa? go w swojej przyja?ni. Cz?owiek, stworzenie duchowe, mo?e prze?ywa? t? przyja?? tylko 1730, 311 jako dobrowolne poddanie si? Bogu. Wyra?a to w?a?nie zakaz dany cz?owiekowi, by nie jad? z drzewa poznania dobra i z?a, "bo gdy z niego spo?yje, niechybnie umrze" (Rdz 2, 17). Drzewo "poznania dobra i z?a" (Rdz 2, 17) przywo?uje symbolicznie nieprzekraczaln? granic?, któr? cz?owiek jako stworzenie powinien w sposób wolny uzna? i z ufno?ci? szanowa?. Zale?y on od Stwórcy; podlega prawom stworzenia i normom moralnym, które reguluj? 301 korzystanie z wolno?ci.

Pierwszy grzech cz?owieka

397 Cz?owiek - kuszony przez diab?a - pozwoli?, by zamar?o w jego sercu zaufanie do Stwórcy260Por. Rdz 3,1-11., i nadu?ywaj?c swojej wolno?ci, okaza? niepos?usze?stwo 1707,2541 przykazaniu Bo?emu. Na tym polega? pierwszy grzech cz?owieka261Por. Rz 5, 19.. 1850215 W nast?pstwie tego faktu ka?dy grzech b?dzie niepos?usze?stwem wobec Boga i brakiem zaufania do Jego dobroci.

398 Pope?niaj?c ten grzech, cz?owiek przed?o?y? siebie nad Boga, a przez to 2084 wzgardzi? Bogiem; wybra? siebie samego przeciw Bogu, przeciw wymaganiom swego stanu jako stworzenia, a zarazem przeciw swemu dobru. Stworzony w stanie ?wi?to?ci, cz?owiek by? przeznaczony do pe?nego "przebóstwienia" 2113 przez Boga w chwale. Zwiedziony przez diab?a, chcia? "by? jak Bóg"262Por. Rdz 3,5., ale "bez Boga i ponad Bogiem, a nie wed?ug Boga"263?w. Maksym Wyznawca, Ambiguorum liber: PG 91, 1156 C..

399 Pismo ?wi?te pokazuje dramatyczne konsekwencje tego pierwszego niepos?usze?stwa. Adam i Ewa trac? natychmiast ?ask? pierwotnej ?wi?to?ci264Por. Rdz 3,23.. Boj? si? Boga265Rdz 3, 9-10., utworzyli sobie fa?szywy Jego obraz, widz?c w Nim Boga zazdrosnego o swoje przywileje266Rdz 3, 5..

 

400 Ustalona dzi?ki pierwotnej sprawiedliwo?ci harmonia, w której ?yli, zosta?a zniszczona; zosta?o zerwane panowanie duchowych w?adz duszy nad 1607 cia?em267Rdz 3, 7.; jedno?? m??czyzny i kobiety zosta?a poddana napi?ciom268Rdz 3, 11-13.; ich 2514 relacje b?d? naznaczone po??daniem i ch?ci? panowania269Rdz 3, 16.. Zosta?a zerwana harmonia ze stworzeniem; stworzenie widzialne sta?o si? wrogie i obce cz?owiekowi270Rdz 3, 17. 19.. Z powodu cz?owieka stworzenie "zosta?o poddane marno?ci" (Rz 8, 20). Na koniec zrealizuje si? wyra?nie zapowiedziana konsekwencja niepos?usze?stwa271Rdz 2, 17.: cz?owiek "wróci do ziemi, z której zosta? wzi?ty"272Rdz 3, 19.. ?mier? 602, 1008 wesz?a w histori? ludzko?ci273Rz 5, 12..

 

401 Po tym pierwszym grzechu prawdziwa "inwazja" grzechu zalewa ?wiat: 1865, 2259 bratobójstwo pope?nione przez Kaina na Ablu274Rdz 4, 3-t 5.; powszechne zepsucie b?d?ce nast?pstwem grzechu275Rdz 6, 5. 12; Rz 1, 18-32.; w historii Izraela grzech cz?sto jawi si? przede wszystkim jako niewierno?? Bogu przymierza i jako przekroczenie Prawa Moj?eszowego. Równie? po Odkupieniu przez Chrystusa grzech ujawnia si? w?ród chrze?cijan na wiele sposobów276Por. 1 Kor 1-6; Ap 2-3.. Pismo ?wi?te i Tradycja Ko?cio?a nie przestaj? 1739 przypomina? tej obecno?ci i powszechno?ci grzechu w historii cz?owieka:

To, co wiemy dzi?ki Bo?emu Objawieniu, zgodne jest z do?wiadczeniem. Cz?owiek bowiem, wgl?daj?c w swoje serce, dostrzega, ?e jest sk?onny tak?e do z?ego i pogr??ony w wielorakim z?u, które nie mo?e pochodzi? od dobrego Stwórcy. Wzbraniaj?c si? cz?sto uznawa? Boga za swój pocz?tek, burzy nale?yty stosunek do swego celu ostatecznego, a tak?e ca?e swoje uporz?dkowane nastawienie czy to w stosunku do siebie samego, czy do innych ludzi i wszystkich rzeczy stworzonych277Sobór Watyka?ski II, konst. Gaudium et spes, 13..

 

Konsekwencje grzechu Adama dla ludzko?ci

402 Wszyscy ludzie s? uwik?ani w grzech Adama. Stwierdza to ?w. Pawe?: "Przez niepos?usze?stwo jednego cz?owieka wszyscy stali si? grzesznikami" (Rz 5, 19); "Przez jednego cz?owieka grzech wszed? na ?wiat, a przez grzech ?mier? i w ten sposób ?mier? przesz?a na wszystkich ludzi, poniewa? wszyscy zgrzeszyli..." (Rz 5,12). Aposto? przeciwstawia powszechno?ci grzechu i ?mierci 430, 605 powszechno?? zbawienia w Chrystusie: "Jak przest?pstwo jednego sprowadzi?o na wszystkich ludzi wyrok pot?piaj?cy, tak czyn sprawiedliwy Jednego (Chrystusa) sprowadza na wszystkich ludzi usprawiedliwienie daj?ce ?ycie" (Rz 5,18).

403 Za ?w. Paw?em Ko?ció? zawsze naucza?, ?e ogromna niedola, która przyt?acza ludzi, oraz ich sk?onno?? do z?a i podleganie ?mierci nie s? 2606 zrozumia?e bez ich zwi?zku z grzechem Adama i faktem, ?e on przekaza? nam grzech, z którego skutkami rodzimy si? wszyscy i który jest "?mierci? duszy"278Sobór Trydencki: DS 1512.. Ze wzgl?du na t? pewno?? wiary Ko?ció? udziela chrztu na odpuszczenie 1250 grzechów nawet ma?ym dzieciom, które nie pope?ni?y grzechu osobistego279Por. Sobór Trydencki: DS 1514..

404 W jaki sposób grzech Adama sta? si? grzechem wszystkich jego potomków? Ca?y rodzaj ludzki jest w Adamie sicut unum corpus unius hominis - "jak jedno cia?o jednego cz?owieka"280?w. Tomasz z Akwinu, Quaestiones disputatae de malo, 4,1.. Przez t? "jedno?? rodzaju ludzkiego" wszyscy ludzie s? uwik?ani w grzech Adama, jak wszyscy s? obj?ci sprawiedliwo?ci? Chrystusa. Przekazywanie grzechu pierworodnego jest jednak tajemnic?, której nie mo?emy w pe?ni zrozumie?. Wiemy z Objawienia, ?e Adam otrzyma? ?wi?to?? i sprawiedliwo?? pierwotn? nie dla siebie samego, ale dla ca?ej natury ludzkiej; ulegaj?c kusicielowi, Adam i Ewa pope?nili grzech osobisty, ale ten grzech dotyka natury ludzkiej, któr? b?d? przekazywa? w stanie upadku281Por. Sobór Trydencki: DS 1511-1512.. Grzech b?dzie przekazywany ca?ej ludzko?ci przez zrodzenie, to znaczy przez przekazywanie natury ludzkiej pozbawionej pierwotnej ?wi?to?ci i sprawiedliwo?ci. Dlatego grzech pierworodny jest nazywany "grzechem" w sposób analogiczny; jest grzechem "zaci?gni?tym", a nie "pope?nionym", jest stanem, a nie aktem. 360, 50

405 Chocia? grzech pierworodny jest grzechem w?asnym ka?dego282Por. Sobór Trydencki: DS 1513.Por. Sobór Trydencki: DS 1513., to jednak w ?adnym potomku nie ma on charakteru winy osobistej. Jest pozbawieniem pierwotnej ?wi?to?ci i sprawiedliwo?ci, ale natura ludzka nie jest ca?kowicie zepsuta: jest zraniona w swoich si?ach naturalnych, poddana niewiedzy, cierpieniu i w?adzy ?mierci oraz sk?onna do grzechu (ta sk?onno?? 2515 do z?a jest nazywana "po??dliwo?ci?"). Chrzest, daj?c ?ycie ?aski Chrystusa, g?adzi grzech pierworodny i na nowo kieruje cz?owieka do Boga, ale konsekwencje tego grzechu dla os?abionej i sk?onnej do z?a natury pozostaj? w 1264 cz?owieku i wzywaj? go do walki duchowej.

406 Nauka Ko?cio?a o przekazywaniu grzechu pierworodnego zosta?a sprecyzowana przede wszystkim w V wieku, w szczególno?ci pod wp?ywem refleksji ?w. Augustyna przeciw pelagianizmowi, oraz w XVI wieku w opozycji do Reformacji protestanckiej. Pelagiusz utrzymywa?, ?e cz?owiek, opieraj?c si? na naturalnej sile swojej wolnej woli, bez koniecznej pomocy ?aski Bo?ej, mo?e prowadzi? ?ycie moralnie dobre. Wp?yw grzechu Adama sprowadza? on jedynie do z?ego przyk?adu. Natomiast pierwsi reformatorzy protestanccy nauczali, ?e cz?owiek jest radykalnie zepsuty, a jego wolno?? unicestwiona przez grzech pierworodny. Uto?samili oni grzech odziedziczony przez ka?dego cz?owieka ze sk?onno?ci? do z?a (concupiscentia - po??dliwo??), sk?onno?ci?, która mia?a by? nie do przezwyci??enia. Ko?ció? wypowiedzia? si? na temat sensu danych objawionych, dotycz?cych grzechu pierworodnego, przede wszystkim na drugim Synodzie w Orange w 529 r.283Por. Synod w Orange II: DS 371-372. i na Soborze Trydenckim w 1546 r.284Por. Sobór Trydencki: DS 1510-1516.

Ci??ka walka...

407 Nauka o grzechu pierworodnym - zwi?zana z nauk? o Odkupieniu przez 2015 Chrystusa - daje jasne spojrzenie na sytuacj? cz?owieka i jego dzia?anie 2852 w ?wiecie. Przez grzech pierwszych rodziców diabe? uzyska? pewnego rodzaju panowanie nad cz?owiekiem, chocia? cz?owiek pozostaje wolny. Grzech pierworodny poci?ga za sob? "niewol? pod panowaniem tego, który ma w?adz? ?mierci, to jest diab?a"285Sobór Trydencki: DS 1511; por. Hbr 2, 14.. Nieuwzgl?dnianie tego, ?e cz?owiek ma natur? zranion?, sk?onn? do z?a, jest powodem wielkich b??dów w dziedzinie wychowania, 1888 polityki, dzia?alno?ci spo?ecznej286Por. Jan Pawe? II, enc. Centesimus annus, 25. i obyczajów.

408 Konsekwencje grzechu pierworodnego i wszystkich grzechów osobistych ludzi powoduj? w ?wiecie, ujmowanym jako ca?o??, stan grzeszno?ci, który mo?e by? okre?lony wyra?eniem ?w. Jana: "grzech ?wiata" (J 1, 29). Wyra?enie 1865 to okre?la tak?e negatywny wp?yw, jaki wywieraj? na osoby sytuacje wspólnotowe i struktury spo?eczne, które s? owocem grzechów ludzi287Por. Jan Pawe? II, adhort. apost. Reconciliatio et paenitentia, 16..

409 Ta dramatyczna sytuacja ?wiata, który "ca?y... le?y w mocy Z?ego" (1 J 5, 19)288Por. 1 P 5, 8., sprawia, ?e ?ycie cz?owieka jest walk?: 2516

 

W ci?gu bowiem ca?ej historii ludzkiej toczy si? ci??ka walka przeciw mocom ciemno?ci; walka ta zacz?ta ongi? u pocz?tku ?wiata trwa? b?dzie do ostatniego dnia, wed?ug s?owa Pana. Wpl?tany w ni? cz?owiek wci?? musi si? trudzi?, aby trwa? w dobrym, i nie b?dzie mu dane bez wielkiej pracy oraz pomocy ?aski Bo?ej osi?gn?? jedno?ci w samym sobie289Sobór Watyka?ski II, konst. Gaudium et spes, 37..

 

IV. "Nie pozostawi?e? go pod w?adz? ?mierci"

410 Po swoim upadku cz?owiek nie zosta? opuszczony przez Boga. Przeciwnie, Bóg wzywa go290Por. Rdz 3, 9. i zapowiada mu tajemnicze zwyci?stwo nad z?em oraz 55, 705, podniesienie go z upadku291Por. Rdz 3, 15.. Fragment Ksi?gi Rodzaju, który mówi na ten temat, 1609, 2568 zosta? nazwany "Protoewangeli?", b?d?c pierwsz? zapowiedzi? Mesjasza Odkupiciela, walki mi?dzy w??em i Niewiast? oraz ostatecznego zwyci?stwa jej potomka. 675

411 Tradycja chrze?cija?ska widzi w tym fragmencie zapowied? "nowego Adama"292Por. 1 Kor 15, 21-22. 45., który "stawszy si? pos?usznym a? do ?mierci, i to ?mierci krzy?owej" 359, 615 (Flp 2, 8), naprawia przeobficie niepos?usze?stwo Adama293Por. Rz 5,19-20.. Wielu Ojców i Doktorów Ko?cio?a widzi ponadto w Niewie?cie zapowiedzianej przez "Protoewangeli?" Matk? Chrystusa, Maryj?, jako "now? Ew?". Ona by?a T?, która pierwsza i w jedyny sposób skorzysta?a ze zwyci?stwa odniesionego przez Chrystusa nad grzechem: Ona zosta?a zachowana od wszelkiej zmazy grzechu 491 pierworodnego294Por. Pius IX, bulla Ineffabilis Deus: DS 2803., a w czasie ca?ego swojego ?ycia ziemskiego, dzi?ki specjalnej ?asce Bo?ej, nie pope?ni?a ?adnego grzechu295Por. Sobór Trydencki: DS 1573..

412 Dlaczego jednak Bóg nie powstrzyma? pierwszego cz?owieka od grzechu? ?w. Leon Wielki odpowiada: "Niewypowiedziana ?aska Chrystusa da?a nam 310, 395 wi?ksze dobra ni? te, których nas pozbawi?a zawi?? demona"296?w. Leon Wielki, Sermones, 73, 4: PL 54, 396.. ?w. Tomasz z Akwinu mówi: "Nic nie sprzeciwia si? temu, ?eby natura ludzka po grzechu zosta?a przeznaczona do jeszcze wy?szego celu. Bóg bowiem dopuszcza z?o, aby 272 wyprowadzi? z niego jeszcze wi?ksze dobro. St?d s?owa ?w. Paw?a: ?Gdzie wzmóg? si? grzech, tam jeszcze obficiej rozla?a si? ?aska? (Rz 5, 20). A hymn wielkanocny Exsultet g?osi: ?O szcz??liwa wina, skoro j? zg?adzi? tak wielki 1994 Odkupiciel?"297?w. Tomasz z Akwinu, Summa theologiae, III, 1, 3, ad 3..

 

W skrócie

413 ?mierci Bóg nie uczyni? i nie cieszy si? ze zguby ?yj?cych... ?mier? wesz?a na ?wiat przez zawi?? diab?a" (Mdr 1,13; 2, 24).

414 Szatan, czyli diabe?, i inne demony s? upad?ymi anio?ami, którzy w sposób wolny odrzucili s?u?b? Bogu i Jego zamys?owi. Ich wybór przeciw Bogu jest ostateczny. Usi?uj? oni przy??czy? cz?owieka do swego buntu przeciw Bogu.

 

415 "Jednak?e cz?owiek, stworzony przez Boga w stanie sprawiedliwo?ci, za poduszczeniem Z?ego ju? na pocz?tku historii nadu?y? swej wolno?ci, przeciwstawiaj?c si? Bogu i pragn?c osi?gn?? cel swój poza Nim"
298Sobór Watyka?ski II, konst. Gaudium et spes, 13..

416 Przez swój grzech Adam jako pierwszy cz?owiek utr?ci? pierwotn? ?wi?to?? i sprawiedliwo??, które otrzyma? od Boga nie tylko dla siebie, lecz dla wszystkich ludzi.

417 Adam i Ewa przekazali swojemu potomstwu natur? ludzk? zranion? przez ich pierwszy grzech, a wiec pozbawion? pierwotnej ?wi?to?ci i sprawiedliwo?ci. To pozbawienie jest nazywane "grzechem pierworodnym".

418 Na skutek grzechu pierworodnego natura ludzka zosta?a os?abiona w swoich w?adzach, poddana niewiedzy, cierpieniu i panowaniu ?mierci; jest ona sk?onna do grzechu (t? sk?onno?? nazywa si? "po??dliwo?ci?").

 

419 "Uznajemy wi?c za Soborem Trydenckim, ?e grzech pierworodny wraz z natur? ludzk? jest przekazywany ?przez zrodzenie, a nie przez na?ladowanie?, i ?e jest on ?w?asnym grzechem ka?dego?"
299Pawe? VI, Wyznanie wiary Ludu Bo?ego, 16..

420 Zwyci?stwo nad grzechem odniesione na nowo przez Chrystusa da?o nam wi?ksze dobra ni? te, których pozbawi? nas grzech: "Gdzie... wzmóg? si? grzech, tam jeszcze obficiej rozla?a si? ?aska" (Rz 5, 20).

421 "?wiat, który - jak wierz? chrze?cijanie - z mi?o?ci Stwórcy powo?any do bytu i zachowywany, popad? wprawdzie w niewol? grzechu, lecz zosta? wyzwolony przez Chrystusa ukrzy?owanego i zmartwychwsta?ego, po z?amaniu pot?gi Z?ego"300Sobór Watyka?ski II, konst. Gaudium et spes, 2..

 

Sonda

Czy przedsoborowa Msza Trydencka? (po ?acinie)
 

Polecany link, kliknij

Reklama

Kto jest teraz on-line

NaszÄ… witrynÄ™ przeglÄ…da teraz 73 goĹ›ci